سناریونگاری کشاورزی دیجیتال در ایران؛ پیشران های اصلی، عدم قطعیت ها و سناریوها

توسعه کشاورزی دیجیتال در ایران به دلیل محدودیت های ساختاری و منابع آبی، یک ضرورت راهبردی غیرقابل اجتناب است. با وجود اینکه مطالعات بین المللی بر مولفه های پذیرش اجتماعی و زیرساخت های فناورانه تاکید دارند، فقدان سناریوهای بومی و روش شناختی منسجم، بزرگترین خلا تحقیقاتی در این حوزه است. این پژوهش کاربردی و آینده نگر با بهره گیری از روش سناریونگاری شهودی، به تدوین سناریوهای گذار به کشاورزی دیجیتال در ایران پرداخته و بینش های سیاستی ملموسی را ارائه می دهد. روش پژوهش کیفی، توسعه ای و آینده نگر بوده و داده ها در دو فاز اسنادی و میدانی (با مشارکت ۱۶ خبره) گردآوری شد. فرآیند تحلیل در پنج مرحله شامل تعریف افق زمانی ۱۴۲۵، شناسایی ۲۰ نیروی پیشران در قالب الگوی STEEP، ارزیابی تاثیر و عدم قطعیت، ساخت ماتریس سناریو و شناسایی سناریوهای ممکن، محتمل و مطلوب انجام شد. یافته ها نشان داد دو عدم قطعیت کلیدی «سطح توسعه فناوری» و «سطح پذیرش اجتماعی» محورهای اصلی هستند که بر اساس آن ها چهار سناریو تدوین شد: «طلای سبز دیجیتال» (سناریوی مطلوب با فناوری پیشرفته و پذیرش بالا)، «نبض سبز» (سناریوی محتمل با پذیرش بالا اما فناوری محدود)، «طلوع منجمد» (سناریوی ممکن و نامطلوب با فناوری بالا اما پذیرش پایین) و «زمین خاموش» (سناریوی فاجعه بار با فناوری و پذیرش پایین). تحقق سناریوی مطلوب نیازمند پنج اقدام سیاستی اساسی است: توسعه زیرساخت های دیجیتال روستایی، ارتقای سواد دیجیتال کشاورزان از طریق آموزش های هدفمند، طراحی سیاست های حمایتی و انگیزشی شامل تسهیلات مالی و بیمه هوشمند محصولات، اجرای پروژه های پایلوت و شبکه های نوآوری، و تقویت همکاری های بین المللی برای انتقال دانش فنی و تجربیات موفق. نتیجه نهایی اینکه بدون مداخله فعال، هماهنگ و پایدار دولت و سایر بازیگران و ذینفعان در این پنج حوزه، احتمال حرکت کشور به سمت سناریوهای نامطلوب به ویژه «زمین خاموش» به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، سناریونگاری ، کشاورزی دیجیتال ، فناوری های دیجیتال ، پذیرش اجتماعی