معماری ناظر یگانه: چارچوبی برای حکمرانی و هماهنگی هوش های مصنوعی خودمختار در عصر تحول دیجیتال

عصر تحول دیجیتال با گسترش بی سابقه ی سیستم های هوش مصنوعی خودمختار در سطح جهانی همراه شده است. این سیستم ها که به عنوان عامل های هوشمند شناخته می شوند، در حوزه های گوناگونی از جمله حمل ونقل، سلامت، انرژی و خدمات مالی به کار گرفته می شوند. با افزایش تعداد و تنوع این عامل ها، مسئله ی هماهنگی، نظارت و حکمرانی بر آنها به یکی از چالش های بنیادین عصر دیجیتال تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف ارائه ی چارچوبی جامع مبتنی بر «معماری ناظر یگانه» برای حکمرانی و هماهنگی هوش های مصنوعی خودمختار انجام شده است. روش پژوهش، آمیخته (کیفی-کمی) با رویکرد فراترکیب و دلفی فازی بوده و از تجارب موفق جهانی در زمینه های مرتبط الهام گرفته است. چارچوب پیشنهادی شامل سه لایه (لایه ی عامل های خودمختار، لایه ی ناظر یگانه و لایه ی تعامل با انسان) و ۱۶ مولفه است که قابلیت پیاده سازی در سطوح سازمانی، ملی و فراملی را دارد. اعتبارسنجی با مشارکت ۱۵ خبره از حوزه های هوش مصنوعی، معماری سیستم ها، حکمرانی فناوری و امنیت سایبری انجام شد و ضریب توافق بالای ۸۵٪ به دست آمد. یافته ها نشان می دهد که چارچوب پیشنهادی می تواند چالش های هماهنگی، امنیت و هم راستایی را در سیستم های چندعاملی خودمختار در سطح جهانی حل کند. همچنین، قابلیت بومی سازی و پیاده سازی در اکوسیستم دیجیتال ایران به عنوان مطالعه ی موردی بررسی شده است. با وجود چالش هایی مانند کمبود زیرساخت های پردازش لبه، محدودیت های پهنای باند، نگرانی های مربوط به حریم خصوصی و نبود قوانین شفاف حکمرانی هوش مصنوعی، چارچوب پیشنهادی قابلیت پیاده سازی در ایران را داشته و می تواند به عنوان الگویی برای کشورهای در حال توسعه مورد استفاده قرار گیرد. این چارچوب راهکاری عملیاتی برای حکمرانی هوش های مصنوعی خودمختار در سطح جهانی و ملی ارائه می دهد و به توسعه ی استانداردهای بین المللی در این حوزه کمک می کند.

کلیدواژه ها:

معماری ناظر یگانه ، حکمرانی هوش مصنوعی ، عامل های خودمختار ، سیستم های چندعاملی ، تحول دیجیتال