نقش های زبانی در گفتمان شخصیت های اصلی ایرانی و تورانی در مواجهه با سیاوش در شاهنامه فردوسی: مطالعه ای از منظر رویکرد ارتباطی یاکوبسن

انسان ها به طور مداوم در تعامل با یکدیگر هستند و در این ارتباط اجتماعی برای انتقال معنا و مفهوم مورد نظر خود، از نقش های زبانی استفاده می کنند. در این پژوهش گفتمان شخصیت های اصلی ایرانی و تورانی با سیاوش در شاهنامه فردوسی براساس رویکرد ارتباطی یاکوبسن (۱۹۶۰ & ۱۹۹۵) بررسی می شود تا روشن شود که در این گفتمان به چه میزان از هریک از نقش های زبانی عاطفی، ترغیبی، همدلی، ارجاعی، ادبی و فرازبانی در جهت انتقال مفاهیم و اندیشه ها استفاده شده است و کدام یک از نقش های زبانی در داستان سیاوش فراوانی بیشتری دارد. در این پژوهش توصیفی تحلیلی، نمونه گیری به صورت هدفمند انجام می گیرد و ابزار تحقیق، نمون برگ متشکل از نقش های الگوی ارتباطی زبانی یاکوبسن است. نتایج نشان می دهد که در گفتمان ایرانیان (کیکاووس، سودابه، رستم) با سیاوش، غالبترین نقش زبانی ترغیبی است، حال آنکه در گفتمان تورانیان (افراسیاب، پیران، گرسیوز و فریگیس) با وی، برجسته ترین نقش مربوط به همدلی است. یافته ها موید آن است که شخصیت های اصلی ایرانی از زبان برای تاثیرگذاردن بر سیاوش و ترغیب او به پذیرش دیدگاه های خود استفاده کردند، حال آنکه شخصیت های اصلی تورانی زبان را برای ایجاد همبستگی، نزدیک تر شدن به سیاوش و ایجاد فضای صمیمی با وی به کار بردند.

کلیدواژه ها:

شاهنامه ، داستان سیاوش ، نظریه ارتباطی ، نقش های زبانی ، یاکوبسن