بازخوانی انتقادی داستان یعقوب لیث صفاری از کتاب تاریخ سیستان با رویکرد بین رشته ای در مطالعات ادبی و تاریخ نگاری

پژوهش حاضر با بهره گیری از نظریه تاریخ نگاری ادبی هایدن وایت و در چارچوب رویکرد بین رشته ای، به تحلیل روایت یعقوب لیث صفاری در کتاب تاریخ سیستان می پردازد. مسئله اصلی آن است که چگونه این متن تاریخی با استفاده از ساختارهای روایی، بلاغی و ایدئولوژیک، تصویری خاص و جهت دار از یعقوب خلق کرده و روایت خود را سامان داده است. این پژوهش بر پایه روش تحلیل کیفی و با تمرکز بر سه مولفه گزینش اطلاعات، ایدئولوژی و پیرنگ، می کوشد، سازوکارهای روایی مولف یا مولفان تاریخ سیستان را بازشناسی کند. یافته ها نشان می دهد که روایت یعقوب در این اثر، با حذف شکست ها، اغراق در پیروزی ها، تبارسازی ساختگی و تقابل «ما/دیگری»، بازنمایی هدفمندی از گذشته است که در آن، قهرمانی حماسی برای مشروعیت بخشی فرهنگی و سیاسی ساخته شده است؛ به ویژه در صحنه هایی چون تصرف نیشابور، نویسنده یعقوب را جانشین نمادین خلافت معرفی کرده و با نسبت دادن شجره نامه ای ساسانی، جایگاه او را به مرتبه ای فراتر از یک امیر نظامی ارتقا داده است. تحلیل این روایت نشان می دهد که تاریخ سیستان نه فقط یک منبع تاریخی، بلکه متنی روایی-ایدئولوژیک است که با تکنیک های روایت پردازی، تصویر گذشته را بازسازی کرده و آن را در خدمت گفتمان هویتی زمانه خویش قرار داده است.

کلیدواژه ها:

بازنمایی ، تاریخ نگاری ادبی ، روایت ، یعقوب لیث صفاری ، تاریخ سیستان