گفتمان توسعه در جنبش دانشجویی ایران (مطالعه موردی: دفتر تحکیم وحدت)

هدف این مقاله بررسی گفتمان توسعه در جنبش دانشجویی و به طور مشخص دفتر تحکیم وحدت است. نظر به نقش تاریخی و ماهوی جنبش دانشجویی، بررسی گفتمانی آن در حوزه مفاهیم سرنوشت ساز مانند توسعه به عنوان یک کل منسجم، حائز اهمیت است. بررسی گفتمان ها از منظر انتقادی، امکان بررسی گفتمان از منظر نشانه شناختی قدرت و همچنین تغییرات گفتمانی بر بستر تغییرات سیاسی و اجتماعی سطح جامعه را فراهم می کند. مبتنی بر نظریه فرکلاف و دیدگاه انتقادی او و روش تلفیقی فرکلاف و موفه، بیانیه های و کنش ها و مصاحبه های افراد تاثیرگذار این دفتر، مورد بررسی قرار گرفت. متون نمونه بر مبنای نمونه گیری شدت، سیاسی و نظری مشخص شدند و در سه سطح توصیف یا بررسی ویژگی های صوری متن، تفسیر یا بررسی گفتمان های حاضر در متن و استفاده از روش لاکلا و موف در خصوص مشخص ساختن برجسته سازی و حاشیه رانی، قابلیت دسترسی و هم ارزی های حاضر در متن و همچنین تبیین یا بررسی گفتمان های حاضر در متن با شرایط سیاسی و اجتماعی در جامعه؛ مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. تحلیل نتایج نشان می دهد گفتمان دفتر تحکیم را می توان در سه دوره دهه ۶۰ تا اویل دهه ۷۰، دهه ۷۰ و دهه ۸۰ تقسیم بندی کرد. در دوره اول رویکرد وابستگی به توسعه دیده می شود، عدم حضور دال توسعه چشمگیر است، ارزش محوری آن اسلام فقاهتی است و شکل مطلوب دولت، حکومت متعهد به اسلام است و مردم در قالب امت اسلامی دیده می شوند. دوره دوم، رویکرد سوسیال دموکراسی به توسعه دیده می شود، توسعه سیاسی مورد تاکید است و ارزش محوری آن جامعه مدنی و قانون گرایی است و شکل مطلوب دولت در آن مردم سالاری دینی است و مردم به صورت شهروندان دارای حق نگریسته می شوند. دوره سوم، نگرش به توسعه با رویکرد لیبرالیسم قرابت دارد و توسعه فرهنگی و اجتماعی مورد تاکید است و ارزش محوری آن مقاومت مدنی و شکل مطلوب دولت، جمهوری است. در این دوره مردم به عنوان شهروندانی دارای کنش تاثیرگذار در نظر گرفته می شوند.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان ، توسعه ، تحکیم وحدت ، جنبش دانشجویی