باورهای علمی و مسئولیت اجتماعی در بحران کرونا: تحلیل رابطه باور به علم و مشارکت در مدیریت بحران (مطالعه دو گروه دانشگاهی و حوزوی)

همه گیری کووید-۱۹ پیوند میان سواد علمی، اعتماد اجتماعی و اقدام جمعی را برجسته ساخت. این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین باور به علم و مشارکت در مدیریت بحران، با تمرکز بر مقایسه دو جامعه دانشگاهی و حوزوی در ایران انجام شده است. تحقیق به روش پیمایشی و با نمونه گیری از ۴۰۰ نفر (۲۰۰ نفر از هر گروه) در سال ۱۳۹۹ صورت گرفت. در این پژوهش از روش نمونه گیری طبقه ای با تخصیص متناسب با حجم استفاده شده است؛ بدین صورت که جامعه به دو طبقه (حوزویان و دانشگاهیان) تقسیم شده و از هر طبقه نمونه ای هدفمند انتخاب شده است. ابزار گردآوری داده ها، پرسش نامه محقق ساخته و آلفای کرونباخ آن ۸۹۴/۰ بود. چارچوب نظری پژوهش، تلفیقی از جامعه شناسی معرفت مارکس، کارکردگرایی ساختاری پارسونز و اخلاقیات علمی مرتون بود تا تقابل این دو گروه را در زمینه تنش های ساختاری جامعه ایران تحلیل کند. یافته ها نشان داد که سرمایه فرهنگی در میان دانشگاهیان، رفتارهای مبتنی بر شواهد را تقویت کرده، در حالی که حوزویان با تکیه بر سرمایه نمادین دینی، بحران را در چارچوب گفتمان «تقدیر الهی» تفسیر می کردند. نتایج همچنین نشان دهنده همبستگی مثبت معنادار میان باور به علم و مشارکت در مدیریت بحران در هر دو گروه است، هر چند پایبندی دانشگاهیان به اقدامات علمی بیشتر بود. در عین حال، بینش های دینی در میان حوزویان، انگیزه های مذهبی (همچون اخلاق دینی) را به عنوان مکملی برای مشارکت اجتماعی تقویت می کرد.

کلیدواژه ها:

کووید-۱۹ ، باور به علم ، مسئولیت اجتماعی ، مدیریت بحران ، جامعه دانشگاهی ، جامعه حوزوی