سنجش سازگاری نهادی نظام حکمرانی محیط زیست ایران با تمرکز بر قانون هوای پاک

زمینه و هدف: آلودگی هوا به یکی از مهم ترین چالش های محیط زیستی و حکمرانی در ایران تبدیل شده و پیامدهای گسترده ای بر سلامت عمومی، کیفیت زندگی و بهره وری اقتصادی دارد. این وضعیت نشان می دهد که آلودگی هوا صرفا یک مسئله فنی نیست، بلکه مسئله ای نهادی و حکمرانی است. در پاسخ، «قانون هوای پاک» به عنوان جامع ترین قانون کشور در حوزه کنترل آلودگی هوا تصویب شد و تکالیف گسترده ای برای دستگاه های متعدد تعیین کرد. اجرای موفق این قانون مستلزم سازگاری نهادی میان اجزای مختلف نظام حکمرانی است.روش شناسی: سازگاری نهادی به معنای میزان همخوانی، هماهنگی و ظرفیت نهادها برای اجرای تکالیف قانونی است و نبود آن می تواند جامع ترین قوانین را با شکست مواجه کند. این پژوهش با هدف سنجش سازگاری نهادی در اجرای قانون هوای پاک انجام شده و میزان انطباق تکالیف قانونی با توان اجرایی دستگاه های مسئول را بررسی می کند. ارزیابی های خبرگان برای شناسایی نقاط قوت و ضعف نهادی موثر بر اجرای قانون استفاده شده است.یافته ها: ارزیابی خبرگان نشان می دهد اجرای قانون با چالش های قابل توجهی مواجه است: کمبود منابع مالی، انسانی و فنی، ضعف سازوکارهای نظارتی، ناسازگاری میان تکالیف قانونی و ظرفیت اجرایی دستگاه ها، و نبود انسجام ساختاری و فرهنگی. در مقابل، متن قانون نسبتا مناسب ارزیابی شده که نشان می دهد مانع اصلی نه در قانون، بلکه در ظرفیت های نهادی نهفته است.نتیجه گیری: پژوهش تاکید می کند که تقویت منابع، ارتقای نظارت، اصلاح ساختارهای اجرایی و توسعه فرهنگ سازمانی محیط زیستی باید در اولویت سیاست گذاری قرار گیرد تا تحقق اهداف قانون هوای پاک فراهم شود.

کلیدواژه ها:

سازگاری نهادی ، قانون هوای پاک ، حکمرانی محیط زیست ، آلودگی هوا ، ظرفیت اجرایی دستگاه ها