از سازگاری بوم شناختی تا فشار بر منابع آب: مطالعه ای جامعه شناختی درباره تحولات نظام غذایی در مناطق خشک ایران

تغییرات رژیم غذایی در ایران صرفا ناشی از تحول ذائقه یا سبک زندگی نبوده، بلکه در پیوند با سیاست گذاری های کلان کشاورزی، تحولات اقتصادی و فرهنگی، و گسترش نظام های تولید و مصرف مدرن شکل گرفته است. در کشوری با اقلیم خشک و نیمه خشک هرگونه تغییر در الگوی تولید و مصرف غذا می تواند پیامدهای گسترده ای برای منابع آب و پایداری محیط زیست داشته باشد. در چنین شرایطی، گذار از الگوهای تغذیه ای سنتی و نسبتا سازگار با اقلیم به الگوهای پرآب بر به یکی از عوامل مهم فشار بر منابع آبی و تشدید بحران زیست محیطی کشور تبدیل شده است. این پژوهش با رویکردی کیفی و میان رشته ای انجام شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که الگوهای تغذیه ای سنتی در ایران، به ویژه در مناطق خشک، در پیوندی نزدیک با محدودیت های بوم شناختی شکل گرفته بودند و بر مصرف محصولات بومی کم آب بر مانند غلات، حبوبات و فرآورده های محلی استوار بودند. در حالیکه عوامل چندگانه ای موجب فاصله گرفتن از الگوهای بومی کم آب بر و گسترش تولید و مصرف محصولات پرمصرف آب گردید که پیامد آن افزایش فشار بر منابع آب، افت سطح آب های زیرزمینی و تشدید بحران های زیست محیطی بوده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که تحولات تغذیه ای در ایران نه تنها یک تغییر فرهنگی یا اقتصادی، بلکه بخشی از یک فرایند ساختاری در نظام تولید و مصرف غذاست که تاثیرات قابل توجهی بر پایداری محیط زیست و مدیریت منابع آبی کشور داشته است. بنابراین، مواجهه با بحران آب مستلزم بازاندیشی در سیاست های کشاورزی، الگوهای تولید و مصرف غذا و حرکت به سوی نظام های تغذیه ای سازگار با ظرفیت های بوم شناختی منطقه است.

کلیدواژه ها:

نظام غذایی ، سازگاری بوم شناختی ، منابع آب ، گذار تغذیه ای ، پایداری محیط زیست