تاثیر تکنیک های حسابداری خلاقانه بر شکست شرکتی با نقش تعدیلگر حاکمیت شرکتی

هدف: هدف اصلی این پژوهش، بررسی تاثیر تکنیک های حسابداری خلاقانه بر شکست شرکتی با در نظر گرفتن نقش تعدیل گر حاکمیت شرکتی در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. روش:  این پژوهش از نظر هدف کاربردی، از نظر ماهیت داده ها کمی و از نوع همبستگی می باشد. برای آزمون فرضیه ها از داده های تابلویی و رویکرد رگرسیون چندگانه با برآوردگر لاجیت استفاده شده است. جامعه آماری شامل کلیه شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ بوده که پس از اعمال محدودیت های لازم، ۱۸۰ شرکت به عنوان نمونه نهایی انتخاب شدند. متغیر وابسته، شکست شرکتی (با استفاده از مدل تعدیل شده آلتمن) و متغیرهای مستقل شامل سه تکنیک حسابداری خلاقانه (مدیریت سود تعهدی، هموارسازی سود و اجتناب مالیاتی) هستند. متغیر تعدیل گر، حاکمیت شرکتی است که از طریق تحلیل مولفه های اصلی به صورت یک شاخص ترکیبی ساخته شده است. یافته ها:  نتایج نشان داد که هر سه تکنیک حسابداری خلاقانه تاثیر مثبت و معناداری بر افزایش احتمال شکست شرکتی دارند که در این میان مدیریت سود تعهدی با اثر نهایی ۲۴٫۸ درصد، بیشترین تاثیر افزایشی را داشته است. همچنین نتایج نشان داد که حاکمیت شرکتی به عنوان متغیر تعدیل گر، رابطه بین هر سه تکنیک حسابداری خلاقانه و شکست شرکتی را به طور معناداری تضعیف می کند؛ به گونه ای که قوی ترین اثر تعدیل گری مربوط به رابطه مدیریت سود تعهدی و شکست شرکتی و ضعیف ترین آن مربوط به هموارسازی سود است. دقت کلی مدل نهایی در پیش بینی شرکت های در معرض شکست ۷۶٫۲ درصد برآورد شد که نشان دهنده عملکرد رضایت بخش مدل می باشد. نتیجه گیری: بر اساس نتایج، شرکت های دارای حاکمیت شرکتی قوی، در برابر پیامدهای مخرب حسابداری خلاقانه مقاوم تر بوده و حاکمیت شرکتی به عنوان یک مکانیزم جبران کننده عمل می کند. این پژوهش بر ضرورت تقویت سازوکارهای نظارتی از جمله استقلال هیئت مدیره و کارآمدی کمیته حسابرسی، و همچنین طراحی سیستم های پاداش مبتنی بر عملکرد بلندمدت به منظور کاهش انگیزه های دستکاری مالی تاکید دارد. نوآوری: نوآوری اصلی این پژوهش در رویکرد چندبعدی به حسابداری خلاقانه با بررسی همزمان سه تکنیک مدیریت سود تعهدی، هموارسازی سود و اجتناب مالیاتی است. همچنین با ساخت شاخص ترکیبی حاکمیت شرکتی از طریق تحلیل مولفه های اصلی، امکان سنجش کل نگرتری از سازوکارهای نظارتی فراهم شده است. این پژوهش با شناسایی نقاط شکست ساختاری در سال های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۷ ناشی از تحریم ها، برای نخستین بار به واکاوی نقش تعدیل گری حاکمیت شرکتی در شرایط بحران های اقتصادی ایران پرداخته است. به کارگیری رگرسیون لاجیت با داده های تابلویی، محاسبه اثرات نهایی و مدل GMM پویا برای کنترل درون زایی، دقت پیش بینی ۷۶.۲ درصدی را برای مدل به همراه داشته و آن را به سیستم هشداردهنده کارآمدی برای بازار سرمایه ایران تبدیل کرده است.

کلیدواژه ها:

حسابداری خلاقانه ، مدیریت سود تعهدی ، اجتناب مالیاتی ، شکست شرکتی ، حاکمیت شرکتی