دلایل و ضرورت های بازتعریف ترتیبات عبور در آبراه هرمز توسط ایران: واکاوی مبانی تاریخی، حقوقی و ژئوپلیتیکی

آبراه هرمز به دلیل موقعیت جغرافیایی، نقش آن در اتصال خلیج فارس به دریای عمان و آب های آزاد، اهمیت آن در انتقال انرژی و کالا و نیز قرار گرفتن در کانون رقابت های تاریخی و معاصر قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای، همواره یکی از مهم ترین گذرگاه های راهبردی جهان بوده است. تحولات اخیر امنیتی و تغییر شرایط حاکم بر منطقه، ضرورت بازاندیشی در مبانی، سازوکارها و ترتیبات عبور از این آبراه را برجسته ساخته است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی راهبردی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، اسناد حقوقی و داده های تاریخی، به بررسی این پرسش می پردازد که ایران بر اساس کدام مبانی تاریخی، حقوقی و ژئوپلیتیکی می تواند برای بازتعریف ترتیبات عبور در آبراه هرمز اقدام کند. فرض اصلی پژوهش آن است که تداوم تاریخی حضور و اعمال حاکمیت ایران در خلیج فارس و دریای عمان، موقعیت ویژه جغرافیایی آبراه هرمز، اصول حقوق بین الملل عرفی، حاکمیت دولت ساحلی بر دریای سرزمینی، حقوق تاریخی، برخی رویه های قضایی و تحولات امنیتی ناشی از تغییر بنیادین اوضاع و احوال، مجموعه ای از استدلال های محکم و منطقی را برای بازنگری در ترتیبات گذشته فراهم می سازد. در این چارچوب، پژوهش حاضر میان شرایط جنگ و تهدید مستقیم از یک سو و ترتیبات پایدار دوران صلح از سوی دیگر تمایز قائل می شود. نتیجه اصلی پژوهش این است که پایداری هر گونه ترتیبات جدید در آبراه هرمز، بیش از هر چیز به تبدیل رقابت و مداخله خارجی به همکاری میان دولت های ساحلی و ایجاد ترتیبات عبور توافقی، منطقه ای و قابل پذیرش برای کاربران آبراه وابسته است.

کلیدواژه ها:

آبراه هرمز ، ترتیبات عبور ، دریای سرزمینی ، عبور بی ضرر ، حقوق تاریخی