تحلیل نقش و کارکرد کهن الگوها در چند داستان بلند عامه فارسی

ادبیات عامیانه، برای غنای هرچه بیشتر آثار خویش، از مفاهیم اسطوره ای-کهن الگویی بهره برده است. در این پژوهش، شش اثر بلند ادب عامه، از این منظر مورد بررسی قرار می گیرد و نشان داده می شود که کدام کهن الگوها، بسامد بیشتری داشته اند و هدف از کاربرد آن ها چه بوده است؟ با ذکر نمونه هایی، پژوهش به این نتیجه می رسد، کهن الگوها نه به عنوان عناصر صرفا روایی، بلکه به مثابه سازوکارهایی بنیادین در تولید معنا نقش داشته اند و کهن الگوهایی که در طول اعصار، در پاسخ به بنیادی ترین نیازها و ترس های بشر آفریده شده اند، بیشترین بسامد را در ادب عامه یافته اند. بر همین اساس، کهن الگوها را طبق هدف آفرینش، در دو دسته اصلی بررسی کرده ایم: الف) کهن الگوهایی که انسان در رویارویی با زندگی و جایگاه خویش در جهان هستی، آفریده است ؛ ب) کهن الگوهایی که نتیجه مواجهه انسان با خطرها است.این دو گروه از کهن الگوها علاوه بر پیشبرد پیرنگ و ایجاد تعلیق، به تثبیت باورهای فرهنگی، بازآفرینی اسطوره ها و ماندگاری روایت ها یاری می رسانند. اگرچه نویسندگان، بیشتر  این مفاهیم را از اسطوره و حماسه وام گرفته اند، اما در برخی موارد دست به تغییر و بازآفرینی زده اند و در این زمینه به خوبی عمل کرده اند.

کلیدواژه ها:

اسطوره ، کهن الگو ، ضمیر ناخودآگاه جمعی ، ادب عامه