امکان سنجی تشکیل فدراسیون اتحاد جماهیر اسلامی؛ بر پایه مشترکات فقهی مذاهب اسلامی

اتحاد سیاسی میان جوامع اسلامی همواره یکی از مسائل مهم و بنیادین در اندیشه سیاسی اسلامی بوده است. از گذشته تاکنون، اندیشمندان مسلمان در جست وجوی راه هایی برای تحقق همگرایی و وحدت سیاسی میان جوامع اسلامی بوده اند؛ با این حال، الگوهای ارائه شده غالبا میان دو رویکرد دولت واحد متمرکز و همکاری محدود میان دولت های مستقل در نوسان بوده اند. الگوی نخست، با چالش هایی همچون نادیده گرفتن تنوع تاریخی، فرهنگی و مذهبی جوامع اسلامی مواجه است و الگوی دوم نیز به دلیل فقدان ساختار سیاسی مشترک، توان لازم برای تحقق یکپارچگی پایدار را ندارد. پژوهش حاضر با هدف ارائه الگویی نوین تحت عنوان «اتحاد جماهیر اسلامی» تلاش می کند امکان ایجاد یک ساختار سیاسی مرکب مبتنی بر مبانی فقه سیاسی اسلامی و اصول حقوق عمومی معاصر را بررسی و تبیین نماید. روش پژوهش، توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع فقهی، تفسیری، سیاسی، حقوق اساسی تطبیقی و بررسی تجربه نظام های سیاسی مرکب معاصر است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تحقق وحدت سیاسی اسلامی، مستلزم حذف تفاوت های تاریخی، فرهنگی و مذهبی جوامع اسلامی نیست، بلکه نیازمند شناسایی، تنظیم و مدیریت حقوقی این تفاوت ها در چارچوب یک نظام اتحادی مبتنی بر عدالت، مشارکت و تقسیم صلاحیت هاست. براساس الگوی پیشنهادی، اتحاد جماهیر اسلامی، نظامی سیاسی مرکب متشکل از جماهیر اسلامی عضو است که ضمن حفظ استقلال داخلی و هویت سیاسی خود، بخشی از صلاحیت های حاکمیتی را در حوزه های مشترک به نهادهای اتحادی واگذار می کنند. این الگو بر اصولی همچون وحدت اسلامی، عدالت سیاسی، عدم تمرکز، تقسیم صلاحیت ها، مشارکت برابر اعضا و تضمین نقش مذاهب اسلامی در ساختار قدرت استوار است و نهادهایی مانند رهبری اتحاد، شورای عالی فقه مذاهب اسلامی، مجلس اتحادی، قوای عمومی اتحادی و نظام های تخصصی مشترک، چارچوب نهادی تحقق اتحاد را تشکیل می دهند. نوآوری پژوهش در ارائه الگویی است که میان آرمان وحدت اسلامی، واقعیت تکثر جوامع مسلمان و الزامات حقوق اساسی جدید پیوند برقرار می کند. نتیجه پژوهش آن است که با بهره گیری از ظرفیت های فقه سیاسی اسلامی و تجارب دولت های مرکب معاصر، می توان الگویی نوین برای همگرایی سیاسی جوامع اسلامی ارائه کرد که ضمن حفظ استقلال اعضا، امکان حکمرانی مشترک و تحقق منافع جمعی امت اسلامی را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

اتحاد جماهیر اسلامی ، فقه سیاسی ، دولت مرکب ، وحدت اسلامی ، نظام اتحادی ، حقوق اساسی ، حکمرانی اسلامی