الگوی قرآنی امنیت ملی مبتنی بر قاعده نفی سبیل: تبیین مولفه ها، کارکردها

قاعده «نفی سبیل» به عنوان یکی از قواعد بنیادین فقهی و قرآنی، از مهمترین مبانی نظری در تبیین روابط مسلمانان با دیگر جوامع و صیانت از استقلال و اقتدار جامعه اسلامی به شمار می رود. مستند اصلی این قاعده، آیه شریفه «ولن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیلا» (نساء، ۱۴۱) است که بر نفی هرگونه سلطه، نفوذ و برتری بیگانگان بر جامعه مومنان دلالت دارد. با توجه به گسترش ابعاد امنیت در مطالعات معاصر و ضرورت بازخوانی مبانی قرآنی امنیت ملی، مسئله اصلی پژوهش حاضر بررسی ظرفیت های قاعده نفی سبیل در تبیین الگوی قرآنی امنیت ملی و شناسایی مولفه ها و کارکردهای آن است. هدف پژوهش، استخراج و تبیین مولفه های امنیت ملی از منظر قرآن کریم بر پایه قاعده نفی سبیل و تحلیل نقش آن در تامین امنیت جامعه اسلامی است. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و با بهره گیری از داده های کتابخانه ای، منابع قرآنی، تفسیری و فقهی انجام شده است. در این راستا، آیات مرتبط با نفی سلطه، حفظ استقلال، پیشگیری از نفوذ و تقویت اقتدار مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که قرآن کریم امنیت را تنها به معنای نبود تهدیدات نظامی و سیاسی نمی داند، بلکه آن را مفهومی چندبعدی و تمدنی معرفی می کند که ابعاد اعتقادی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را دربرمی گیرد. بر این اساس، امنیت ملی در قرآن دارای پنج مولفه اصلی است: امنیت اعتقادی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی. قاعده نفی سبیل به عنوان اصل حاکم بر این ابعاد، از طریق صیانت از هویت دینی، حفظ استقلال سیاسی، کاهش وابستگی اقتصادی، مقابله با نفوذ بیگانگان، تقویت اقتدار دفاعی و تحکیم انسجام اجتماعی، زمینه تحقق امنیت پایدار را فراهم می سازد. نتایج پژوهش نشان می دهد که قاعده نفی سبیل فراتر از یک حکم فقهی، ظرفیت ارائه الگویی جامع برای امنیت ملی را داراست؛ الگویی مبتنی بر توحید، عزت، استقلال، عدالت و نفی سلطه که می تواند چارچوبی نظری برای بازاندیشی در مطالعات امنیتی اسلامی و تبیین امنیت پایدار در جامعه اسلامی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

قاعده نفی سبیل ، امنیت ملی ، امنیت اعتقادی ، امنیت فرهنگی ، امنیت سیاسی ، امنیت اقتصادی ، امنیت اجتماعی