تحلیل همدیدی الگوهای گردش جوی موثر بر سرمازدگی های دیررس بهاره در باغات سیب شهرستان سمیرم

زمینه و هدف: سرمازدگی دیررس بهاره از مهم ترین مخاطرات مرکب اقلیمی–فنولوژیک در باغ های سیب مناطق کوهستانی ایران است که خسارت آن عمدتا از هم زمانی افت دما با مراحل حساس فنولوژیک، به ویژه گل دهی، ناشی می شود و لزوما با مقدار مطلق دمای کمینه ایستگاه تناسب مستقیم ندارد. شهرستان سمیرم، به عنوان یکی از قطب های تولید سیب کشور، به دلیل ارتفاع، توپوگرافی و رژیم دمایی بهاره، مستعد این پدیده است. هدف این پژوهش، تحلیل همدیدی الگوهای گردش جوی موثر بر سرمازدگی دیررس بهاره و بررسی رخدادهای ۱۳۸۱، ۱۳۸۵ و ۱۳۹۲ در چارچوب آماری دوره ۲۰ساله ۱۳۸۱–۱۴۰۰ است.روش شناسی: دمای کمینه روزانه ایستگاه همدیدی سمیرم در دوره ۱۳۸۱–۱۴۰۰، در پنجره فنولوژیک حساس سیب از ۱۵ فروردین تا ۷ اردیبهشت بررسی شد. برای توصیف زمینه سطحی سه رخداد موردی ۱۳۸۱، ۱۳۸۵ و ۱۳۹۲، علاوه بر دمای کمینه، دمای بیشینه، دمای میانگین، بارش ۲۴ساعته، رطوبت نسبی میانگین و سرعت باد میانگین نیز از همان ایستگاه و در پنجره همدیدی ۱۲ تا ۳۱ فروردین استخراج شد. تحلیل همدیدی همان سه رخداد با داده های بازتحلیل NCEP/NCAR و در نرم افزار GrADS نسخه ۲٫۱ انجام شد.یافته ها و نتایج: از ۴۸۰ روز پنجره مورد بررسی، ۴۷۳ روز دارای داده معتبر بود. در این دوره، ۶۲ روز در طبقه ضعیف، ۳۱ روز (در طبقه متوسط و هیچ روزی در طبقه شدید قرار گرفت؛ در مجموع، ۹۳ روز دارای شرایط سرمازدگی بودند. کمینه دمای ثبت شده ۵/۱- درجه سلسیوس بود و هیچ روزی با Tmin <= -۲ درجه سلسیوس مشاهده نشد. دمای کمینه در رخدادهای ۱۳۸۱، ۱۳۸۵ و ۱۳۹۲ به ترتیب ۱/۰-، ۴/۰- و ۶/۰ درجه سلسیوس بود؛ بنابراین، هر سه رخداد در طبقه متوسط قرار گرفتند. با وجود این، خسارت بیشتر در سال ۱۳۹۲ با هم زمانی سرما و گل دهی و افزایش آسیب پذیری فنولوژیک مرتبط بود. تحلیل همدیدی هر سه رخداد، نفوذ هوای سرد از عرض های بالاتر و استقرار ناوه در تراز میانی جو را نشان داد. همچنین، وقوع بارش هم زمان با اوج سرما در سال های ۱۳۸۵ و ۱۳۹۲ با سرمایش صرفا تابشی سازگار نبود. نتایج نشان می دهد شدت خسارت سرمازدگی در سمیرم تابع مستقیم دمای کمینه ایستگاه نیست، بلکه از برهم کنش شرایط جوی و مرحله فنولوژیک محصول تاثیر می پذیرد. ازاین رو، ترکیب ارزیابی آماری بلندمدت با تحلیل همدیدی رخدادهای شاخص می تواند مبنای مناسب تری برای تبیین خطر سرمازدگی و توسعه سامانه های هشدار پیش هنگام در باغ های سیب سمیرم فراهم کند.

کلیدواژه ها:

سرمازدگی دیررس بهاره ، الگوهای گردش جوی ، باغات سیب ، داده های بازتحلیل ، شهرستان سمیرم