از آرمان شهر تا واقعیت: صورت بندی رهیافت واقع نگری در اندیشه سیاسی

اندیشه های سیاسی از منظر منطق درونی تفکر، بر اساس سه مولفه «توصیف و تبیین واقعیت ها»، «ترسیم آرمان ها و ایده ها» و «تجویز راهکارهای عملی» شکل می گیرند. اگرچه برخی رویکردها در علوم سیاسی، دوگانگی میان «آرمان» و «واقعیت» را به چالش کشیده اند، با احیای اندیشه سیاسی هنجاری در دهه های اخیر بار دیگر به مسئله ای مهم در اندیشه سیاسی تبدیل شده است؛ بر این اساس پرسش اصلی مقاله حاضر آن است که نسبت میان واقعیت های عینی، آرمان ها و تجویزهای عملی در اندیشه سیاسی چگونه قابل تبیین است؟ بررسی تاریخ اندیشه سیاسی نشان می دهد که اندیشه ورزی سیاسی بیشتر تحت تاثیر سه رویکرد آرمان گرایی، واقع گرایی و عمل گرایی شکل گرفته است. واقع گرایان بیشتر بر «آنچه هست»، آرمان گرایان بر «آنچه باید باشد» و عمل گرایان بر «آنچه باید انجام شود» تاکید دارند. مقاله حاضر با بهره گیری از روش تحلیلی- تطبیقی و با بررسی دیدگاه های شماری از متفکران سیاسی، در پی استخراج و صورت بندی الگویی متمایز با عنوان «واقع نگری» است. یافته های پژوهش نشان می دهد که رهیافت واقع نگری بر چهار مولفه اساسی استوار است: «اندیشه ورزی بر مبنای درک دقیق واقعیت موجود»، «تقدم اندیشه بر امر واقع»، «تعهد به آرمان ها در پرتو امکانات و محدودیت های عملی» و «پرهیز از عمل گرایی و منفعت اندیشی صرف»؛ بر این اساس واقع نگری می کوشد میان آرمان و واقعیت، نظر و عمل، و محافظه کاری و پویایی اصلاح گرایانه پیوند برقرار کند. واقع نگری راهی میانه و هوشمندانه برای پیوند دادن اندیشه و عمل در جغرافیای ممکن هاست؛ رویکردی که نه آرمان ها را قربانی واقعیت ها می کند و نه در ورای واقعیت ها به خیال پردازی محض می پردازد و نه به عمل گرایی متمایل می شود، بلکه با تعامل دیالکتیک میان «هست» و «باید»، زمینه را برای تحقق تدریجی و امکانی آرمان ها فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

آرمان گرایی ، واقع گرایی ، عمل گرایی ، واقع نگری ، اندیشه سیاسی