نهاد سیاسی در افق پارادایم وجودی: نظریه ای بر پایه هستی «نفس» و ویژگی های آن

پژوهش حاضر با هدف تدوین نظریه ای نوین با عنوان «نهادگرایی سیاسی وجودی» انجام شده است. این مطالعه بر آن است تا با بهره گیری از پارادایم هستی شناختی «حکمت متعالیه»، ساختار نهادهای سیاسی را از نگاه ابزاری گرایانه خارج کند و آنها را به مثابه تجلی ساختاری و غایت شناختی فعلیت یافتن وجودی انسان در عرصه اجتماعی بازتعریف کند. مسئله اصلی پژوهش، تقلیل گرایی در نظریه های سیاسی مدرن است که نهادها را صرفا به ابزارهایی برای مدیریت منافع، تقسیم منابع یا حفظ نظم اداری محدود می کنند. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه می توان با عبور از نگاه مکانیکی و تکنوکراتیک، نظریه ای برای نهادهای سیاسی ارائه داد که بتواند ابعاد کیفی، کرامت انسانی و جستجوی معنا را در ساختارهای سیاسی لحاظ کند. این مطالعه با اتخاذ رویکردی تحلیلی- تفسیری، به بازخوانی مفهومی اصول بنیادین حکمت متعالیه (همچون اصالت وجود و تشکیک وجود) پرداخته و این اصول را در بافتار علوم سیاسی بازسازی می کند؛ همچنین از طریق تحلیل تطبیقی، الگوی پیشنهادی با نظریه های کلاسیک و نوین نهادگرایی سنجیده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بازتعریف نهادها بر پایه پارادایم وجودی، به تحولات بنیادین در مفاهیم کلیدی منجر می شود: ۱. گذار از مشروعیت رویه ای به «مشروعیت مبتنی بر تداوم معنا»؛ ۲. بازتعریف عدالت اجتماعی از توزیع ریاضی به «توازن در بازشناسی کرامت انسانی»؛ ۳. تغییر ماهیت حکمرانی از کنترل اداری به «تسهیل گری برای تکامل هستی اجتماعی». نتیجه اینکه نهادگرایی سیاسی وجودی، رویکردی فرا-نهادی است که نهادهای سیاسی را محیط های ضروری برای تحقق جمعی وجود انسان می بیند. این نظریه با بازگرداندن سوژه انسانی به مرکزیت، جایگزینی ارزشمند برای پارادایم های ابزاری مدرن در مواجهه با بحران بیگانگی در ساختارهای سیاسی معاصر ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

حکمت متعالیه ، نهادگرایی سیاسی وجودی ، پارادایم هستی شناختی ، مشروعیت معنایی ، عدالت مبتنی بر کرامت و فعلیت هستی