احیای نظام ارتباطات اجتماعی؛ رکن تقویت مردم سالاری دینی

هدف اصلی این پژوهش، تبیین نسبت میان نظام ارتباطات اجتماعی و شکل گیری هویت جمعی به عنوان رکن بنیادین مردم سالاری دینی در جمهوری اسلامی ایران است. مقاله در پی آن است که نشان دهد تحقق مردم سالاری دینی، صرفا با حضور فردی مردم میسر نمی شود، بلکه به هویت جمعی مبتنی بر نظامی از ارتباطات زنده و پویا نیاز دارد. مسئله اصلی پژوهش از این پرسش سرچشمه می گیرد که چگونه می توان از ظرفیت مردم با معنای جمعی اش برای نظام سازی و دولت سازی بهره برد، در حالی که ارتباطات اجتماعی آنها دچار افول کیفی شده است؟ این افول ناشی از مدرنیته، صنعتی شدن و سیطره فضای مجازی، انسان ایرانی را در عین گسترش کمی ارتباطات، به فردیت فروبرده است. این مقاله با رویکردی ارتباطاتی و با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره گیری از نظریه فردیناند تونیس (تمایز «اجتماع» و «جامعه») به تحلیل تحول نظام ارتباطی در ایران معاصر پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می دهد که ارتباطات اجتماعی در ایران از الگوی «اجتماع» (اراده ارگانیک و طبیعی) به سوی «جامعه» (اراده عقلانی و خودکامه) تحول یافته است. جامعه مدرن با ارتباطات سطحی و مبتنی بر منفعت، قادر به تولید پیام مشترک نیست؛ در حالی که مردم سالاری دینی مشارکت را به مثابه تولید پیام مشترک نیاز دارد. نتیجه گیری نهایی مقاله بر ضرورت احیای ارتباطات اجتماعی از دو راهکار تاکید دارد: گذار از رویکرد انتقالی به رویکرد آیینی در ارتباطات، و توجه به مفهوم دولت سازی مبتنی بر فاعلیت مردم؛ زیرا بدون بازسازی نظام ارتباطی مبتنی بر همبستگی، هویت جمعی مورد نیاز مردم سالاری دینی تحقق نمی یابد.

کلیدواژه ها:

مردم سالاری دینی ، ارتباطات اجتماعی ، فردیناند تونیس ، اجتماع ، جامعه ، رویکرد آیینی ، دولت سازی