کاربرد گیاهان دارویی مورداستفاده در ایران در سنتز سبز نانوذرات فلزی و بررسی پتانسیل ضدسرطانی آنها: یک مرور سیستماتیک

سابقه و هدف: سرطان یکی از مهم ترین چالش های سلامت جهانی است که به دلیل شیوع بالا و مرگ ومیر قابل توجه، نیازمند توسعه راهبردهای درمانی نوین، هدفمند و کم عارضه می باشد. در این میان، نانوفناوری پزشکی و به ویژه سنتز سبز نانوذرات فلزی با استفاده از منابع گیاهی به عنوان رویکردی پایدار و زیست سازگار توجه گسترده ای را به خود جلب کرده است. گیاهان دارویی بومی ایران به دلیل غنای بالای متابولیت های ثانویه، ظرفیت بالایی در تولید نانوذرات با ویژگی های ضدسرطانی دارند. هدف این مطالعه، مرور نظام مند شواهد موجود درباره نقش گیاهان دارویی بومی ایران در سنتز سبز نانوذرات فلزی و ارزیابی پتانسیل ضدسرطانی این نانوذرات در مدل های مختلف سرطان است. مواد و روش ها: این مطالعه به صورت مرور جامع و نظام مند انجام شد. مقالات علمی در پایگاه های Web of Science, Scopus Google Scholar, SID, وISC  با استفاده از کلیدواژه های مرتبط شامل «سنتز سبز»، «نانوذرات فلزی»، «گیاهان دارویی بومی ایران» و «سرطان» در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ جست وجو شدند. درنهایت ۲۴ مطالعه واجد شرایط انتخاب، مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها: بررسی مطالعات نشان داد که طیف گسترده ای از گیاهان دارویی بومی ایران در سنتز سبز نانوذرات فلزی با فعالیت های ضدسرطانی استفاده شده اند. این گیاهان عمدتا متعلق به خانواده های Asteraceae, Lamiaceae وApiaceae  بوده و سرشار از متابولیت های ثانویه زیست فعال هستند. انواع عصاره های آبی، الکلی، هیدروالکلی و اسانس ها در فرایند احیا و پایدارسازی نانوذرات به کار رفته اند. همچنین نانوذرات فلزی و اکسیدی متنوعی از جمله نقره (Ag)، طلا (Au)، سلنیوم (Se)، اکسید روی (ZnO)، اکسید سریم (CeO۲) و ترکیبات نادر خاکی با اندازه تقریبی ۱۰ تا ۲۰۰ نانومتر گزارش شده اند که نقش مهمی در فعالیت زیستی و نفوذ سلولی ایفا می کنند. نتیجه گیری: یافته های این مرور نشان می دهد که گیاهان دارویی بومی ایران دارای ظرفیت بالایی در سنتز سبز نانوذرات فلزی هستند و نانوذرات حاصل از آنها می توانند اثرات ضدسرطانی قابل توجهی از خود نشان دهند. بااین حال، برای تایید اثربخشی، ارزیابی ایمنی و توسعه کاربردهای بالینی این نانوذرات، انجام مطالعات پیش بالینی دقیق تر و کارآزمایی های بالینی گسترده ضروری است.

کلیدواژه ها:

گیاهان شفابخش ، نانوذرات فلزی ، نانوپزشکی ، سرطان ها