تخت به مثابه نماد سلطنت: گفتمان قدرت در نگارگری دوره های تیموری و صفوی

امیرحسین عباسی شوکت آباد; سیدرضا حسینی

تخت به مثابه نماد سلطنت: گفتمان قدرت در نگارگری دوره های تیموری و صفوی

محل انتشار: دوفصلنامه نگارینه هنر اسلامی، دوره: 13، شماره: 31

سال انتشار: 1405

نوع سند: مقاله ژورنالی

زبان: فارسی

مشاهده: 10

فایل این مقاله در 22 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

دریافت فایل کامل مقاله

صدور گواهی نمایه سازی
من نویسنده این مقاله هستم

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

https://civilica.com/doc/2735132

شناسه ملی سند علمی:

JR_NIAMG-13-31_004

تاریخ نمایه سازی: 21 مهر 1405

چکیده مقاله:

در نگارگری ایرانی دوره های تیموری و صفوی، تخت سلطنتی به عنوان عنصری محوری، نقش معناساز در سازماندهی گفتمان قدرت داشته است. با وجود اهمیت آن، پژوهش های پیشین عمدتا توصیفی و شمایل نگارانه بوده و به کارکرد گفتمانی تخت در بازتولید ساختارهای قدرت بر پایه نظریه فوکو نپرداخته اند. از این رو، مسئله اصلی پژوهش حاضر، نحوه بازنمایی تخت به مثابه یک مکانیسم گفتمانی با اتکا بر گفتمان قدرت فوکو در این دو دوره است. این پژوهش با هدف تحلیل و مقایسه کارکرد گفتمانی تخت شاهی در نگارگری تیموری و صفوی بر پایه گفتمان قدرت فوکو انجام شده تا نشان دهد چگونه بازنمایی تخت به مثابه مکانیسمی گفتمانی، مفاهیمی چون مشروعیت سلطنت و سلسله مراتب اجتماعی را تولید و تثبیت کرده و تحولات زیرمتن های قدرت و دانش را در این دو دوره روشن می سازد.سوالات پژوهش: ۱. تخت شاهی به مثابه یک مکانیسم گفتمانی در چارچوب نظریه قدرت فوکو، چگونه در نگارگری تیموری و صفوی به تولید و بازتولید ساختارهای قدرت و مشروعیت سلطنت می پردازد؟ ۲. بر اساس رویکرد گفتمان قدرت فوکو، با توجه به تحولات تاریخی تخت، چه تغییراتی در بازنمایی گفتمان قدرت در نگارگری صفوی نسبت به تیموری مشاهده می شود؟پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی و از نظر ماهیت کیفی است و با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی و بهره گیری از گفتمان کاوی مبتنی بر نظریه قدرت فوکو انجام شده است. گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه ای صورت گرفته و تحلیل در چهار مرحله توصیف، کدگذاری مفاهیم گفتمانی، تحلیل تطبیقی و نتیجه گیری انجام شده است. جامعه پژوهش شامل نگاره های تیموری و صفوی است که در آن ها تخت شاهی بازنمایی شده یا قدرت سلطنتی در غیاب فیزیکی تخت بازتولید می گردد. از میان آن ها، بر اساس اصل اشباع نظری، ۲۰ نگاره (۱۰ اثر از هر دوره) به صورت هدفمند بر اساس ویژگی های بصری، تاریخی و محتوایی گزینش شده است.یافته ها نشان می دهد که تخت شاهی در نگارگری تیموری با بهره گیری از مرکزیت بصری، تقارن هندسی، فاصله گذاری و سکون فیگورها، قدرتی ایستا و متمرکز را بازنمایی می کند. در مقابل، در نگارگری صفوی، تخت در ساختاری متکثر و آیینی قرار می گیرد و قدرت از راه تعاملات درباری، حضور جمعی و عناصر نمادین پیرامونی توزیع می شود. این تحول بیانگر گذار از سکون و مرکزیت مطلق به کنش پویا و رفتار فعال درباری است.

کلیدواژه ها:

نگارگری ، تخت سلطنتی ، گفتمان قدرت ، دوره تیموری ، دوره صفوی

نویسندگان

امیرحسین عباسی شوکت آباد

کاندیدای دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنراسلامی، گروه هنراسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

سیدرضا حسینی

دانشیار گروه نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :

و دیگران (۱۳۸۴ب). شاهکارهای نگارگری ایران. تهران: موزه هنرهای معاصر ...
؛ رابینو، پل (۱۳۷۹). فراسوی ساختارگرایی و هرمنوتیک: میشل فوکو. ...
آژند، یعقوب (۱۳۸۵). مکتب نگارگری اصفهان. تهران: فرهنگستان هنر ...
اوری، پیتر؛ هامبلی، گاوین؛ ملویل، چارلز (۱۳۸۹). تاریخ هنر ایران ...
ایمانیان نجفآبادی، ملیحه؛ حسامی کرمانی، منصور (۱۳۹۷). «طبیعت، تجلی مکان ...
بودریار، ژان (۱۴۰۱). نظم نمادین. مترجم: فریدون فاطمی، تهران: مرکز ...
بیدختی، محمدعلی؛ نخعی، مهلا؛ تسلیمی، نصرالله (۱۳۹۷). «تطبیق عنصر نوشتار ...
جکسون، پیتر؛ لاکهارت، لارنس (۱۳۷۹). تاریخ ایران کمبریج (دوره تیموری ...
حسینیراد، عبدالمجید و دیگران (۱۳۸۴الف). شاهکارهای نگارگری ایران. تهران: موزه ...
خالقی، علی (۱۳۸۲). «تحلیل گفتمان فوکو و کاربرد آن در ...
دریفوس، هیوبرت (۱۳۷۹). میشل فوکو: فراسوی ساختارگرایی و هرمنوتیک. مترجم: ...
رجبی، محمدعلی و دیگران (۱۳۹۲). شاهنامه شاه‎تهماسبی. تهران: متن ...
رحمانی، روح اله و احمدپناه، سید ابوتراب(۱۴۰۲)، گونه شناسی آرایه ...
رهبری، مهدی (۱۳۸۵). «تحول گفتمانی قدرت». پژوهش های علوم سیاسی، ...
رویان، سمیرا (۱۳۹۹). «بررسی قابلیت دیرینه شناسی فوکو در تحلیل ...
کاظم پور، مهدی؛ بهراد، زهرا (۱۴۰۲). «بازاندیشی مفهوم قدرت از ...
کلی، مارک (۱۳۸۵). فوکو و نظریه قدرت. مترجم: حسین بشیریه، ...
کنبی، شیلا (۱۳۹۱). بهزاد و مکتب هرات. تهران: فرهنگستان هنر ...
لطیف کار، آزاده(۱۴۰۰)، شمایل نگاری جلوس شاهانه در دست نویس ...
محمدیاری، ناهید (۱۴۰۱). «بازنمایی مفاهیم عرفانی در هنر نگارگری با ...
محمودی تازه کند، فاطمه (۱۳۹۱). «گفتمان، قدرت و زبان در ...
موسوی، سیده مطهر؛ پورمند، حسنعلی و کریمی فرد، لیلا(۱۳۹۷)، مبلمان ...
میلر، پیتر (۱۳۸۲). سوژه، استیلا، قدرت در نگاه هورکهایمر، مارکوزه، ...
نصری، حسن (۱۳۸۵). «قدرت و زبان در اندیشه فوکو». اندیشه ...
نظرلی، مائیس (۱۳۹۰). جهان دوگانه مینیاتور ایرانی: تفسیر کاربردی نقاشی ...
نوری، سونیا و دیگران (۱۴۰۱). «نقاشی ایرانی، رسانه چندمنظوره حکومتی ...
هیندس، بری (۱۳۸۰). فوکو .مترجم: مراد فرهادپور، تهران: مرکز ...
وطن‎پرست، یاسر (۱۴۰۰). «بررسی رابطه عکاسی و امر مقدس به ...
Amanat, A. (۲۰۱۷). Iran: A modern history. Yale University Press ...
Arnheim, R. (۱۹۷۴). Art and visual perception: A psychology of ...
Bawden, T., Bonatz, D., Dietrich, N., Fabricius, J., Gludovatz, K., ...
Blair, S., & Bloom, J. (۱۹۹۴). The art and architecture ...
Canby, S. R. (۲۰۰۹). Shah ʻAbbas: The remaking of Iran. ...
Eliade, M. (۱۹۵۹). The sacred and the profane: The nature ...
Foucault, M. (۱۹۷۷). Discipline and punish: The birth of the ...
Foucault, M. (۱۹۷۸). The History of Sexuality. Vol. ۱: An ...
Foucault, M. (۱۹۸۰). Power/knowledge: Selected interviews and other writings, ۱۹۷۲-۱۹۷۷. ...
Kadoi, Y. (۲۰۰۹). Islamic Chinoiserie: The art of Mongol Iran. ...
Kadoi, Y. (۲۰۱۷). Chinese and Turko-Mongol elements in Ilkhanid and ...
Kia, C. (۲۰۱۵). Art, allegory and the rise of Shi‘ism ...
Kiu, J. Q. (۲۰۱۷a). Portable cities and woven power: What ...
Latifkar, A. (۲۰۲۱). Iconography of royal seating in illustrated manuscripts ...
Lentz, T. W., & Lowry, G. D. (۱۹۸۹). Timur and ...
Mitchell, C. P. (۲۰۰۹). The practice of politics in Safavid ...
Moin, A. A. (۲۰۱۲). The millennial sovereign: Sacred kingship and ...
Mousavi, S. M., Pourmand, H. A., & Karimifard, L. (۲۰۱۸). ...
O'Kane, B. (۱۹۹۲). Poetry, geometry and the arabesque: Notes on ...
Rahmani, R., & Ahmadpanah, S. A. (۲۰۲۳). Typology of the ...
Ruta, N., Burleigh, A., & Pepperell, R. (۲۰۲۲). Space and ...
Tarasov, O. (۲۰۲۴). Florenskii, metaphysics and reverse perspective. In Framing ...
Welch, Stuart Cary (۱۹۷۶). Persian Painting: Five Royal Safavid Manuscripts ...
URL۱:https://www.metmuseum.org/art/collection/search/۴۵۱۷۲۹URL۲:https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Kalila_and_Dimna,_۱۴۶۰_Baghdad_(Golest%C۴%۸۱n_Library,_MS_۸۲۷) / https://www.iranicaonline.org/articles/kalila-wa-demna-iii/URL۳: https://www.mediastorehouse.co.uk/arts/life-artwork/watercolor-paintings/fine-art/?pn=۱۱&cyid=۶URL۴:https://collections.agakhanmuseum.org/collection/artifact/court-of-kayumars-akm۱۶ ...
URL۵:https://isamveri.org/pdfdrg/D۰۳۴۷۴/۲۰۲۰_۲۱/۲۰۲۰_۲۱_KAYA.pdf/ https://www.academia.edu/figures/۲۹ ۳۹۸۹۱۸/figure-۱۶-kuranda-araf-suresinin-ayetinde-ademe-esiyle/ https://fotografia.islamoriente.com/en/content/%۲۵E۲%۲۵۸۰%۲۵۹C-angels-prosternation-adan-p%۲۵E۲%۲۵۸۰%۲۵۹D-persian-masterpieces-miniature-۱۶-ad-۵URL۶: https://www.si.edu/object/jamshid-u-khurshid-salman-savaji-d۱۳۵۷%۲۵۳Afsg_S۱۹۸۶.۵۳ / https://collections.si.edu/search/detail/edanmdm:fsg_S۱۹۸۶.۵۳ ...

نمایش کامل مراجع