تحلیل گفتمان قدرت و مرزهای هویت در حکایت غلام و بازرگان از مرزبان نامه، بر اساس رویکرد لاکلا و موفه

زمینه / هدف: نظریه لاکلا و موفه درباره سیالیت گفتمان ها و موقتی بودن تثبیت معنا، با تاکید بر مرزبندی هویتی و نقش طرد و شمول در شکل گیری هژمونی، چارچوبی موثر برای تحلیل متون روایی فراهم می آورد. حکایت «غلام و بازرگان» با ساختار سه مرحله ای شمول مشروط، تهدید حذف و احیای جایگاه در قلمروی تازه ، نمونه ای عینی از بازآرایی معنا و تغییر موقعیت قدرت در بستر سازوکارهای مسلط است. روش/ رویکرد این پژوهش با رویکرد تحلیلی–توصیفی و بهره گیری از تحلیل گفتمان انتقادی، متن حکایت را بر اساس مفاهیم کلیدی نظریه لاکلا و موفه بازخوانی کرده و با شناسایی زنجیره های هم ارزی، تفاوت و لحظه های گسست، مراحل تحول جایگاه غلام را بررسی کرده است. یافته­ ها / نتایج: نشان می دهد حذف غلام، که قرار بود پایان قدرت او باشد، به فرصتی برای بازتولید معنا و شکل گیری نظمی تازه بدل می شود. با بازتعریف دال ها و منابع، غلام نظم مسلط را از درون دگرگون می کند و هژمونی قبیله ای را از ثبات می اندازد. این جابه جایی معنایی و رفتاری، تبیینی از انعطاف پذیری گفتمان و امکان تحول آن از دل خود ساختار قدرت است. حکایت غلام نشان می دهد که در چارچوب نظری لاکلا و موفه، معنا و قدرت هرگز تثبیت شده و قطعی نیستند؛ بلکه با مفصل بندی مجدد دال ها، حتی درون نظام های بسته نیز فضای تغییر و مقاومت وجود دارد. گفتمان غلام، هژمونی قبیله ای را که بر چرخه «اعطای موقت قدرت و حذف» استوار است ، به چالش می کشد و نشان می دهد که طرد می تواند به تداوم، و به صورت استقلال فردی دگرگون شود.

کلیدواژه ها:

لاکلا و موفه ، مرزبان نامه ، تحلیل گفتمان ، طرد و شمول ، غلام و بازرگان.