هژمونی گفتمان عشق در برابر عقل در مجلس پنجم مجالس سبعه مولانا بر پایه نظریه لاکلا و موفه

زمینه / هدف: نظریه گفتمان ارنستو لاکلا و شانتال موفه با تمرکز بر مفاهیمی چون «هژمونی»، «مفصل بندی»، «دال مرکزی» و «دال شناور»، سازوکاری برای تحلیل نحوه ی شکل گیری و تثبیت معنا در فرایندهای زبانی و اجتماعی ارائه می کند. در پرتو این چارچوب، پژوهش حاضر به بررسی مجلس پنجم از مجالس سبعه مولانا می پردازد؛ مجلسی که نقطه کانونی گذار از گفتمان فقهی به معرفت عرفانی محسوب می شود و در آن رقابت گفتمانی میان عقل و عشق به اوج می رسد. هدف پژوهش واکاوی نحوه برساخت و چیرگی گفتمان عشق در برابر گفتمان عقل است، یعنی تبیین این که مولانا چگونه از سازوکارهای زبان شناختی و بلاغی برای تثبیت عشق به مثابه حقیقت هژمونیک بهره می گیرد.روش/ رویکرد: روش تحقیق تحلیلی-توصیفی و مبتنی بر تحلیل گفتمان انتقادی در چارچوب نظری لاکلا و موفه است؛ متن مجلس پنجم واحد تحلیل و مفاهیم نظری یادشده ابزار تبیین فرایندهای معنایی آن به شمار می آیند.یافته ­ها / نتایج: یافته ها نشان می دهند که مولانا با مفصل بندی نشانه های عقلانی در مجلس،از طریق تقابل های دوگانه، استعاره های عرفانی و تمثیل های آموزنده گفتمان عشق را به دال مرکزی معنایی متن بدل می کند و عقل را به موقعیتی پیرامونی و تابع تنزل می دهد. نتیجه ی پژوهش آن است که عشق در این مجلس نه صرفا تجربه عاطفی بلکه سازه ای گفتمانی و معرفتی است که از رهگذر زبان عرفانی، نظام معنا و معرفت را بازتعریف کرده و هژمونی عشق را بر گفتمان عقل تثبیت می نماید.

کلیدواژه ها:

لاکلا و موفه ، مولانا ، مجلس پنجم ، هژمونی ، مفصل بندی