تاثیر نظریه های نوین ادبی در باژگونه خوانی تاریخ بیهقی

مطالعه تاریخ بیهقی، ما را در آن سوی گردنه­ها و گریوه­های روزگاران به دیدار با تاریخ­نگاری کارکشته و گرم و سرد چشیده می­برد که پس از کناره­گیری از خدمات دیوانی، در روزگار سلطنت ابوشجاع فرخزاد(۴۴۳-۴۵۲ ه.ق) و مدتی پیش و پس از آن به سر و سامان دادن به یادداشت­های خود درباره رویدادهای دوران سلطنت غزنویان و نگارش تاریخ بیهقی سرگرم بوده­است. او با آگاهی از اهمیت کاری که در پیش گرفته، برآنست تا با «صداقت»، «دقت» و «واقعیت­گرایی»، بی­تعصبی و تزیدی آنچه را که با چشم خویش دیده یا از اشخاص قابل اعتماد شنیده، برای آیندگان بیان نماید. زمینه / هدف: در مواجهه با تاریخ بیهقی با دو گونه خواننده کنشگر آشنا خواهیم شد: نخست آن­ها که با نگرگاه سنتی تاریخ بیهقی را گزارشی به تمامی واقعی و اعتمادکردنی می­دانند و صداقت و دقت بیهقی در بیان رویدادها و بازشناسایی شخصیت­ها را می­ستایند. دو دیگر آن­ها که با پیش چشم داشتن نظریه­های نوین، خاصه نظریه­های پساساختارگرا و نوتاریخ­گرا برآنند که اساسا تاریخ، «روایت»ی است مبتنی بر ذهنیت نویسنده­ای که آگاهانه یا نه­آگاهانه مقهور گفتمان غالب است و موازی با کامه­های نهاد قدرت به گفتمان­های مغلوب مجال دیده شدن نمی­دهد. روش/ رویکرد: جستار پیش رو به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره­گیری از منابع کتابخانه­ای فراهم آمده­است. یافته ها / نتایج: با توجه به نظریه­های پساساختارگرا و نوتاریخ گرا و نیز ذهنیت­مبنا دانستن تاریخ به مثابه روایت، دیگر باور داشتن به وجود چیزی به نام «واقعیت» و به دنبال کشف آن بودن، اشتباه است. تنها شاید بتوان با باژگونه­خوانی متن و توجه به صداهای خاموش شده و آنچه تاریخ­نگار خواسته یا ناخواسته از بیانش طفره رفته­است، به گذشته نزدیکی بیشتری پیدا کرد. مثلا ماجرای بر دار کردن حسنک وزیر در خوانشی باژگونه متکی به نظریه تاریخ­گرایی نوین، برخلاف سطحی­ترین لایه روایت، برملا کننده نقش موثر سلطان مسعود غزنوی در حذف سیاسی حسنک و حتی تمایل کسی مثل احمد حسن میمندی بدین کار است.

کلیدواژه ها:

نقد و نظریه ادبی ، پساساختارگرایی ، نوتاریخ گرایی ، تاریخ بیهقی ، حسنک وزیر