نارضایتی شغلی در بستر روایت: تطبیق نظریه هرزبرگ با تجربه مدیریتی در رمان «مدیر مدرسه»

زمینه / هدف: در نظام های آموزشی، رضایت شغلی و انگیزش کارکنان از عوامل بنیادین پایداری سازمانی به شمار می روند. بااین حال، اغلب پژوهش های مرتبط با نظریه ی دو عاملی هرزبرگ به محیط های رسمی و داده های کمی محدود شده اند. هدف این پژوهش، بازخوانی انتقادی روایت «مدیر مدرسه» اثر جلال آل احمد در چارچوب نظریه ی هرزبرگ است تا نشان دهد چگونه یک متن ادبی می تواند به مثابه داده ای فرهنگی و تجربی برای تحلیل عوامل موثر بر نارضایتی شغلی و انگیزش در ساختار آموزشی ایران عمل کند.روش/ رویکرد: پژوهش با رویکردی کیفی، تفسیری و میان رشته ای انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه ی کتابخانه ای و تحلیل محتوای روایت «مدیر مدرسه» گردآوری شده اند. عناصر روایی، شخصیت پردازی و موقعیت های داستانی با چارچوب نظری دو عاملی انگیزش–بهداشت هرزبرگ تطبیق داده شده و تجربه ی زیسته ی شخصیت مدیر به شیوه ای پدیدارشناسانه و متن محور تحلیل گردیده است.یافته ها / نتایج:یافته ها نشان می دهند که در این روایت، غلبه ی عوامل بهداشتی ناکارآمد – از جمله فساد اداری، بی عدالتی سازمانی، خشونت ساختاری، بی ثباتی مالی و نقض امنیت روانی – به نارضایتی مزمن و فرسایش روانی مدیر منجر می شود. در مقابل، عوامل انگیزشی درونی نظیر مسئولیت پذیری، همدلی، خودآگاهی حرفه ای و کنش اخلاقی، هرچند در شخصیت مدیر وجود دارند، در برابر ساختار معیوب ناکام می مانند. استعفای نهایی مدیر، نه نشانه ی شکست فردی، بلکه کنشی اخلاقی و معناگرایانه در برابر ناکارآمدی نهادی است. نتیجه گیری پژوهش تاکید می کند که روایت ادبی می تواند داده ای تجربی برای بازتعریف نظریه های سازمانی باشد و نظریه ی هرزبرگ را از سطح عملکردی به سطحی انسانی، فرهنگی و انتقادی ارتقاء دهد. همچنین، این پژوهش ضرورت بومی سازی نظریه های مدیریتی در بستر فرهنگی ایران را آشکار می سازد.