تاثیرپذیری های ساختاری و محتوایی کتاب تحفه اهل العرفان از دو سیرت نامه ابوسعید (حالات و سخنان ابوسعید و اسرارالتوحید)

زمینه: دو کتاب حالات وسخنان ابوسعید (نگاشته شده قبل ۵۴۱هجری) و اسرارالتوحید (نگاشته شده ۵۷۴هجری)، از قدیم ترین آثار تک نگاری در زندگی نامه مشایخ صوفیه در زبان فارسی اند که با توجه به این پیشینگی و نیز اهمیت و جایگاه محوری ابوسعید ابوالخیر در فرهنگ و عرفان ایرانی، اثرپذیری نویسندگان اولیانامه های فارسی بعدی، از این دو کتاب طبیعی می نماید. یکی از این اولیانامه ها کتاب تحفهاهل العرفان است که در سیرت شیخ روزبهان بقلی در سال ۷۰۰ هجری توسط نواده او به نگارش درآمده است. در این مقاله کوشیده ایم، برجسته ترین اثرپذیری های ساختاری و محتوایی کتاب تحفهاهل العرفان را از دو سیرت نامه یادشده ابوسعید بررسی کنیم.روش: این پژوهش، مطالعه ای تحلیلی-توصیفی ست که به شیوه کتابخانه ای انجام گرفته است. بدین صورت که هر سه کتاب از نظر محتوایی و ساختاری بررسی شده اند و در نهایت، با محوریت کتاب تحفهاهل العرفان، شباهت ها و اثرپذیری های این کتاب از دو کتاب دیگر، مشخص شده است. در این پژوهش برای کتاب تحفهاهل العرفان از تصحیح دکتر نوربخش و برای کتاب های حالات و سخنان ابوسعید و اسرارالتوحید از تصحیح دکتر شفیعی کدکنی بهره برده شده است.یافته­ ها: با بررسی های انجام شده، مشخص شد که از نظر شکلی، خصوصا در نظم مطالب مقدمه، مولف کتاب تحفهاهل العرفان، از هر دو سیرت نامه مذکور و به خصوص از حالات و سخنان الگوبرداری کرده است؛ این اثرپذیری در محتوا و مفاهیم مقدمه نیز آشکار است. او در نظم مطالب و فهرست موضوعات کتاب، به اسرارالتوحید بیشتر نظر داشته است. نیز نویسنده، انگار که در نقل بسیاری از کرامات و حکایات روزبهان، به طور مستقیم یا غیر مستقیم از حکایات و کرامات سیرت نامه های بوسعید، به خصوص اسرارالتوحید اثر پذیرفته است. این اثرپذیری ها خود نشان گر مشهوریت ابوسعید و سیرت نامه های او در فارس در اوایل قرن هشتم هجری است.

کلیدواژه ها:

اسرارالتوحید ، حالات و سخنان ابوسعید ، تحفه اهل العرفان ، ابوسعید ابوالخیر ، روزبهان بقلی