واکاوی رویکرد زبان شناختی استعاره های عرفانی در نوشته های عین القضات همدانی

زمینه / هدف: استعاره های عرفانی در متون صوفیانه، نه تنها صنعت­های ادبی بلکه ساختارهایی شناختی اند که تجربه های شهودی و مفاهیم انتزاعی را به زبان ملموس درمی آورند. عین القضات همدانی، از برجسته ترین عرفای قرن ششم هجری، در آثار خود از استعاره هایی بهره می گیرد که بازتابی از نظام فکری، سلوک عرفانی و تجربه های درونی او هستند. پژوهش حاضر با رویکرد زبان شناسی شناختی و بر پایه نظریه استعاره مفهومی، به تحلیل استعاره های عرفانی در آثار عین القضات می پردازد تا نشان دهد چگونه استعاره ها به عنوان ابزارهای شناختی، مفاهیم پیچیده ای چون عشق الهی، مرگ، نفس، وصال و فنا را قابل فهم می سازند. در این راستا، سوال اصلی تحقیق این است که استعاره های عرفانی در آثار عین القضات چگونه ساختارهای مفهومی را بازنمایی کرده و چه نقشی در انتقال تجربه های عرفانی ایفا می کنند.روش/ رویکرد: روش تحقیق از نوع کیفی و توصیفی-تحلیلی است که با بررسی متون اصلی عین القضات، استخراج استعاره ها، طبقه بندی آن ها بر اساس حوزه های مبدا و مقصد و تحلیل عملکرد شناختی شان انجام می گیرد. هم­چنین، مفاهیم مکملی چون تصویرهای ذهنی و تجربه گرایی بدنی نیز در چارچوب نظری مقاله مورد توجه قرار گرفته اند تا نشان داده شود که چگونه استعاره ها از تجربه های حسی و زیسته انسان سرچشمه می گیرند و در قالب تصویرهای ذهنی، معناهای عرفانی را فعال می سازند.یافته­ ها / نتایج: یافته های تحقیق نشان می دهد که استعاره هایی چون «عشق = آتش»، «نفس = دشمن»، «مرگ = در وصال» و «سلوک = سفر» نه تنها بیانگر زیبایی شناسی عرفانی اند، بلکه ساختارهای ذهنی و زبانی ای هستند که تجربه های فرازبان را به سطح ادراک زبانی می آورند. این استعاره ها، با تکیه بر تجربه گرایی بدنی و تصویرسازی ذهنی، پلی میان زبان، تفکر و شهود عرفانی ایجاد می کنند و نقش بنیادینی در سازمان دهی مفاهیم انتزاعی در ذهن مخاطب ایفا می نمایند.

کلیدواژه ها:

استعاره مفهومی ، زبان شناسی شناختی ، عین القضات همدانی ، ساختارهای مفهومی