جایگاه مسجد جامع ساوه در بازنمایی هویت اسلامی و فرهنگی شهر

مسجد جامع ساوه به عنوان یکی از شاخص ترین بناهای تاریخی و مذهبی ایران، جایگاهی ممتاز در شکل گیری هویت کالبدی، فرهنگی و معنوی شهر ساوه داشته و همواره به عنوان یکی از مهم ترین عناصر سازمان فضایی این شهر شناخته شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه مسجد جامع ساوه در بازنمایی هویت اسلامی و فرهنگی شهر، روند تحول معماری آن را در دوره های مختلف تاریخی و نقش این بنا را در سازمان دهی ساختار شهری مورد مطالعه قرار می دهد.روش پژوهش بر پایه مطالعات میدانی، بررسی منابع کتابخانه ای و تحلیل نظام مند اسناد، مدارک و کتیبه های تاریخی استوار است. یافته های تحقیق نشان می دهد که هسته اولیه مسجد به سده های نخستین اسلامی، به ویژه قرن دوم هجری، تعلق دارد و بر اساس الگوی مساجد شبستانی و ستون دار، مشابه مسجد تاریخانه دامغان، شکل گرفته است. در دوره سلجوقی، با احداث گنبدخانه و مناره آجری مورخ ۵۰۴ هجری، ساختار کالبدی مسجد از یک سازمان فضایی افقی به ترکیبی متمرکز و عمودی تحول یافت. در ادامه نیز مداخلات معماری دوره های ایلخانی و صفوی، از طریق احداث ایوان های مرتفع و اجرای بازسازی های گسترده، به تثبیت سازمان فضایی کنونی بنا انجامید. بررسی لایه های ساختمانی و عناصر تزیینی، از جمله گچ بری ها، کاشی کاری ها و کتیبه های ارزشمند، نشان می دهد که مسجد جامع ساوه صرفا یک بنای مذهبی مستقل نبوده، بلکه به عنوان هسته مرکزی شهر، نقشی اساسی در پیوند فضایی و عملکردی میان عناصر مهمی همچون بازار، کاروانسرا و سایر فضاهای شهری ایفا کرده است. ازاین رو، شناخت دقیق مراحل تحول این اثر، افزون بر آشکار ساختن هویت تاریخی و فرهنگی ساوه، زمینه ای مستند و علمی برای تدوین راهبردهای حفاظت، مرمت و مدیریت میراث فرهنگی فراهم می آورد و مسجد جامع را به مثابه سندی زنده و خوانا از تاریخ و هویت شهری در قلب ساوه معرفی می کند.

کلیدواژه ها:

ساوه ، مسجد ، معماری ، هویت ، کالبد