ساختارگرایی و بازنمایی کیهان ایرانی در معماری کاروانسرای طرازآباد بیده

کاروانسرای طرازآباد در راه اصلی ری-کرمان و در نزدیکی میبد واقع شده است. در این کاروانسرا، برپایه نیازها، عناصر متعددی با کارکردهای ویژه پدید آمده که هریک به نوعی در پایداری این سامانه کاروانی موثر بوده اند. این پژوهش با روش میدانی و کتابخانه ای انجام شده و دو شیوه کلی در آن به کار رفته است؛ نخست هریک از اجزاء کاروانسرا به صورت منفرد بررسی شده اند؛ دیگر این که کل پدیده به عنوان یک واحد منسجم درنظر گرفته شده است و نه به خود اجزاء، بلکه به مناسبات اجزاء در شکل دادن به کل مورد توجه قرار گرفته و ساختار بنا و معنای این ساختار در سنت فکری ایرانیان بررسی شده است. یکی از موضوعات مورد توجه ساختارگرایان شناخت دوگانه ها است. در فرهنگ ایرانی توجه به دوگانه ها وجود دارد. با توجه به پلان بنا می بایست به تقابل های دوگانه توجه کرد سپس بار نمادین هریک را بررسی کرد و در پایان ساختار کاروانسرا در نظام نمادین به دست آمده را تحلیل نمود. معیارها عبارت ند از «درون و بیرون»، «مرکز و حاشیه» و جهات «جنوب و شمال» و تقابل عناصر «آب و آتش». برآیند اینکه در کیهان اسطوره هر فضایی که مسکون می شود، تکرار کیهان آفرینی ایزدان در ازل است و از نظر صوری و ساختاری از همان نظام نشانه ای تبعیت می کند. این تقلید و تکرار یک امر زیبایی شناختی یا تزئینی نیست، یک ضرورت کیهان شناختی است؛ دراین صورت است که امکان شکل گیری و بقای زندگی وجود دارد. کاروانسرای طرازآباد به عنوان یک کیهان منفرد به خوبی و زیبایی این نظام نشانه ای را بازتاب می دهد.

کلیدواژه ها:

بیده ، ساختار شناختی ، طرازآباد ، کاروانسرا ، میبد