تحلیل ساختارهای فرمی و نقوش در ملیله طلای ایران بعد از اسلام و بازتولید خلاقانه در قالب طراحی و ساخت زیور معاصر

زیورآلات ملیله طلا به عنوان یکی از شاخص ترین جلوه های هنرهای سنتی ایران، حاصل تلفیق مهارت های فنی، ذوق زیبایی شناختی و مفاهیم عمیق فرهنگی است. این هنر که در شهرهایی همچون زنجان و اصفهان دارای پیشینه ای چندصدساله است، با بهره گیری از عناصر بصری نظیر خط، ریتم، تقارن و نقش مایه های اسلیمی و گیاهی، آثاری ظریف و هماهنگ پدید می آورد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فرم و نقش در زیورآلات ملیله طلای ایران در دوره پس از اسلام و بهره گیری از یافته های حاصل از این تحلیل در طراحی و ساخت نمونه ای از زیور معاصر انجام شده است. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی تحلیلی با رویکرد کیفی است. داده های موردنیاز از طریق مشاهده میدانی، بررسی نمونه های منتخب موزه ای و مطالعات کتابخانه ای گردآوری شده اند. در مرحله نخست، ساختارهای فرمی و نقوش تزئینی نمونه های منتخب ملیله بر اساس نظریه گشتالت تحلیل شدند؛ سپس معیارهای استخراج شده از این تحلیل در فرآیند طراحی زیور جدید به کار گرفته شد و بر مبنای آن، مجموعه ای از زیورآلات ملیله طراحی و ساخته شد. نتایج پژوهش نشان می دهد که در زیورآلات ملیله دوره پس از اسلام، فرم از تعامل میان خط و فضا شکل می گیرد و نقش مایه ها، افزون بر برخورداری از ارزش های تزئینی، حامل هویت فرهنگی و معانی نمادین هستند. بازخوانی و به کارگیری این ویژگی ها در طراحی معاصر می تواند به خلق آثاری منجر شود که ضمن برخورداری از نوآوری، پیوند خود را با سنت حفظ کنند. حاصل پژوهش، طراحی و ساخت زیوری است که بر پایه اصول زیبایی شناختی ملیله و با بهره گیری از زبانی متناسب با نیازهای امروز، بازآفرینی شده است.

کلیدواژه ها:

ملیله طلا ، زیورآلات ایرانی ، فرم و نقش ، زیبایی شناسی ، طراحی معاصر