ارزیابی قانون زکات مصوب سال ۱۳۹۰ با شاخص های قاعده سازی حقوقی

مقدمه: زکات یکی از مهم ترین فرایض عبادی در اسلام است که علاوه بر بعد معنوی و تقربی، نقش اقتصادی و اجتماعی برجسته ای دارد. این فریضه در تحقق عدالت اجتماعی، کاهش فقر، توزیع عادلانه ثروت و تقویت همبستگی میان افراد جامعه موثر است. ماهیت دوگانه زکات عبادت با نیت قربت و الزام مالی مرتبط با دارایی ها آن را با سازوکارهای حقوقی و اجتماعی پیوند می دهد و اجرای آن برخلاف بسیاری از عبادات فردی، نیازمند هماهنگی میان ابعاد عبادی و قانونی است. روش: در این مطالعه، رویکرد تحلیلی-توصیفی اتخاذ شده و اسناد قانونی جمهوری اسلامی ایران، از جمله قانون زکات و آیین نامه اجرایی آن، مورد بررسی قرار گرفته است. هدف تحلیل این است که نشان داده شود چگونه قانون گذار با توجه به ماهیت عبادی زکات، چارچوبی متعادل برای اجرای آن فراهم کرده است. یافته ها: مطالعات نشان می دهد که قانون گذار برای رفع تعارض میان الزام قانونی و روح عبادی، به جای استفاده از ابزارهای قهری و تنبیهی، بر روش های فرهنگی، آموزشی، تبلیغی و تشویقی تمرکز کرده است. آیین نامه اجرایی نیز با آموزش، فرهنگ سازی و فراهم کردن بستر مناسب، مشارکت داوطلبانه و آگاهانه مکلفان را تسهیل می کند و در عین حال اهداف اجتماعی و اقتصادی زکات مانند کاهش نابرابری و تقویت همبستگی اجتماعی را دنبال می کند. نتیجه گیری: جمع میان ابعاد عبادی و حقوقی زکات مستلزم رویکردی متعادل است که هم نیت و تقرب مکلفان حفظ شود و هم اهداف قانونی و اجتماعی محقق گردد. تجربه ایران نشان می دهد که تاکید بر آگاهی بخشی، تشویق و فرهنگ سازی می تواند اجرای موثر زکات را تضمین کند و همزمان روح عبادی آن را نیز حفظ نماید.

کلیدواژه ها:

زکات ، قانون ، قانون زکات ، حقوق.