از طبیعت تا جامعه: واکاوی شکاف های نظری در آرای تربیتی ژان ژاک روسو به مثابه نظریه پردازی در تعلیم و تربیت غرب

ژان ژاک روسو از مشهور ترین اندیشمندان حوزه تعلیم و تربیت در عصر روشنگری در غرب است که با تاکید بر فطرت پاک انسان و نقد تمدن جدید، دیدگاهی متمایز در زمینه تربیت ارائه کرده است. این پژوهش با هدف تحلیل و نقد آراء تربیتی روسو، به بررسی مبانی فکری وی در زمینه ماهیت انسان، نقش طبیعت، جامعه و فرایند تربیت پرداخته است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسناد و منابع کتابخانه ای بوده است. یافته ها نشان دادند که روسو منشا بسیاری از نابسامانی های اخلاقی را در جامعه و تمدن جدید جست وجو کرده و بر این باور بوده است که انسان به صورت فطری پاک آفریده شده، اما در اثر مناسبات اجتماعی، علم، صنعت و تجمل گرایی از مسیر طبیعی خود منحرف می شود. ازاین رو، وی تربیتی مبتنی بر رشد طبیعی، تقویت حواس، تجربه مستقیم، آزادی کودک و پرهیز از آموزش های زودهنگام را در کتاب امیل پیشنهاد کرده است. بررسی انتقادی این دیدگاه ها نشان داد که هرچند تاکید روسو بر تفاوت های فردی، یادگیری تجربی، نقش طبیعت و آزادی در تربیت از نقاط قوت اندیشه او به شمار می آید، اما نگاه یک سویه به جامعه، نادیده گرفتن برخی ابعاد اجتماعی تربیت و غیرواقعی بودن برخی از مفروضات تربیتی وی، از مهم ترین کاستی های نظریه او محسوب می شود. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که استفاده از اندیشه های تربیتی روسو، مستلزم بازخوانی انتقادی و انطباق با نیازهای فرهنگی و اجتماعی جوامع معاصر است.

کلیدواژه ها:

ژان ژاک روسو ، تعلیم و تربیت ، تربیت طبیعی ، فلسفه تعلیم و تربیت.