تحلیل جریان پسماند و ارزیابی رویکرد اقتصاد چرخشی در مدیریت پسماندهای صنعتی (مطالعه موردی: منطقه ویژه اقتصادی استان لرستان- ازنا)

توسعه مناطق ویژه اقتصادی، علی رغم نقش محرک در اقتصاد، با تشدید آلاینده های انسان ساخت و پسماندهای صنعتی، چالش های زیست محیطی پیچیده ای به همراه دارد. پژوهش توصیفی- مقطعی حاضر با هدف کالبدشکافی جریان مواد و ارزیابی شیوه های مدیریت پسماند صنعتی در منطقه ویژه اقتصادی استان لرستان (ازنا) انجام شد. داده های پژوهش با رویکرد سرشماری از تمامی ۱۳ کارخانه صنعتی فعال، از طریق مشاهدات میدانی نظام مند، مصاحبه و چک لیست های استاندارد استخراج گردید. تحلیل داده ها با بهره گیری از آزمون دقیق فیشر در نرم افزار SPSS صورت پذیرفت. یافته ها نشان داد کل پسماند تولیدی منطقه ۱۹۷۵۸۰ کیلوگرم در سال بود که پسماندهای صنعتی با ۱۶۳۲۰۰ کیلوگرم، جریان غالب را تشکیل می دهند. بررسی چرخه مدیریت ، حاکی از آن است که فروش مواد بازیافتی (%۴۶/۱۷) و بازچرخش درون سایتی (%۳۸/۴۵) رویکردهای اصلی صنایع هستند که نشانگر گرایش به اقتصاد چرخشی است؛ با وجود این، انباشت در انبارهای روباز (%۷۶/۹۳) یک چالش جدی محسوب می شود. نتایج استنباطی نشان داد که بین شیوه حمل ونقل و سرنوشت نهایی دفع، رابطه آماری معناداری وجود دارد (p = ۰/۰۰۴ , value = ۱۶/۴۳۲). علی رغم پتانسیل بالای بازیافت، تداوم ذخیره سازی روباز و سهم قابل توجه دفن (%۳۰/۷۶)، ریسک نشت آلاینده ها را افزایش می دهد. ارتقای زیرساخت های لجستیک معکوس و استقرار نظام یکپارچه مدیریت پسماند برای گذار از اقتصاد خطی در این منطقه اجتناب ناپذیر است.

کلیدواژه ها:

پسماند صنعتی ، مدیریت محیط زیستی ، اقتصاد چرخشی ، آلاینده های انسان ساخت ، منطقه ویژه اقتصادی لرستان (ازنا)