شناسایی پیش ران های کلیدی موثر بر کیفیت محیط زیست شهری با رویکرد آینده نگاری (مطالعه موردی: شهر اردبیل)

هدف این پژوهش، شناسایی پیشران های کلیدی موثر بر کیفیت محیط زیست شهری اردبیل با رویکرد آینده نگاری بود. مطالعه از مدل آینده نگاری مبتنی بر تحلیل ساختاری (MICMAC) و تصمیم گیری چند معیاره (PROMETHEE)بهره برد. داده ها از منابع کتابخانه ای و نظرسنجی ۵۰ نفر از خبرگان جمع آوری شد. فهرست اولیه شامل ۳۹ متغیر در پنج معیار اصلی (کیفیت هوا، مدیریت پسماند، فضای سبز، آب و فاضلاب، کیفیت صوتی) تهیه و توسط خبرگان تایید گردید. تحلیل ساختاری میزان اثرگذاری و اثرپذیری پیشران ها را مشخص کرد. مناطق پنج گانه شهر نیز بر اساس PROMETHEE اولویت بندی شدند و راهکارهای عملی برای ارتقای کیفیت محیط زیست وزن دهی گردید. نتایج نشان داد معیار کیفیت هوا با وزن ۰/۴۳۷ مهم ترین عامل است. پس از آن به ترتیب مدیریت پسماند (۰/۲۰۷)، فضای سبز (۰/۱۶۱)، آب و فاضلاب (۰/۱۳۸) و کیفیت صوتی (۰/۰۵۷) قرار دارند. از نظر وضعیت مناطق، منطقه ۳ بهترین و منطقه ۱ نامطلوب ترین شرایط را دارد. تحلیل MICMAC حاکی از حساسیت بالای ساختار سیستم کیفیت محیط زیست شهری اردبیل به تغییرات مدیریتی و مداخله ها است؛ بسیاری از متغیرها اثرگذاری و اثرپذیری بالایی دارند و روابط پیچیده ای بین آن ها وجود دارد. پیش ران های کلیدی شامل توسعه فضای سبز، بهبود مدیریت منابع آب، ارتقای مدیریت پسماند، کنترل آلاینده های هوا، کاهش آلودگی صوتی، توسعه زیرساخت های محیط زیستی و تقویت حکمرانی یکپارچه هستند. نتیجه گیری پژوهش تاکید بر ناپایدار بودن سیستم کیفیت محیط زیست اردبیل با شکاف های توسعه ای و توزیع ناعادلانه زیرساخت ها دارد. دستیابی به توسعه پایدار نیازمند گذار از تصمیم گیری های بخشی به حکمرانی یکپارچه، برنامه ریزی مبتنی بر عدالت فضایی، رویکرد منطقه محور و مدیریت فعال پیشران ها با نگاهی آینده نگر است تا تاب آوری زیست محیطی شهر تقویت شود.

کلیدواژه ها:

آینده نگاری ، کیفیت محیط زیست شهری ، پیشران های کلیدی ، تحلیل ساختاری ، MICMAC ، PROMETHEE ، اردبیل