بررسی حکایت «درویش در کشتی...» در متون عرفانی بر اساس نظریه بیش متنیت ژنت

متون عرفانی به دلیل تعلق به گفتمان مشترک عرفان و تصوف، پیوندهای عمیق با یکدیگر دارند. این پیوندها فراتر از شاخص های سبکی و زبانی، دربرگیرنده مفاهیم مشترک میان این متون و نمایانگر ارتباط بینامتنی آن هاست. حکایت ها یکی از اصلی ترین موارد تکرار شونده در متون عرفانی است که اغلب با تکیه بر دیدگاه ها و تفکرات نویسندگان، بازنویسی شده اند. در میان متون عرفانی، رساله قشیریه به دلیل تاثیرگذاری بر متون پس از خود اهمیت قابل ملاحظه ای دارد. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی به بررسی روابط میان متنی متون عرفانی فارسی در روایت حکایت پرتکرار «درویش در کشتی...» از منظر بیش متنیت ژنت پرداخته است. یافته های پژوهش نشان داد در حکایت های مورد بررسی متن رساله قشیریه پیش متن سایر متون بوده است. روابط رساله قشیریه با متن های پسین در دو دسته همان گونگی و تراگونگی قرار دارد. گشتارهای ایجاد شده در بیش متن ها اغلب گشتار کمی افزایشی، گشتار کیفی درونی و گشتار ارزش است. گشتارهای کیفی درونی، شخصیت حکایت را با هدف ارزش گذاری مکرر تغییر داده است و گشتار کمی افزایشی با هدف اضافه کردن تفسیرهای عرفانی به متن حکایت انجام گرفته است. حکایت «درویش در کشتی» در طول قرن ها از یک نثر ساده عرفانی به اثری نمادین تبدیل شده است. هر متن عناصری یکسان و مشخص را در سبک زبانی و بافت معنایی مخصوص به خود ارائه کرده که در لایه های پنهانی معناهای متفاوتی به خود گرفته است.

کلیدواژه ها:

رساله قشیریه ، بیش متنیت ، ژنت