خوانشی از واقعه های علامه حسن زاده آملی بر پایه نظریه ویلیام جیمز

کتاب انسان در عرف عرفان یکی از آثار عرفانی اخلاقی است که بخش نخست آن روایت واقعه های علامه حسن زاده آملی است. علامه با پرهیز از نگاه تاریخی به مسائل فلسفی و عرفانی، ضمن بهره مندی از ابزارهای علمی و توجه به عرفان نظری، بر کشف و شهود و معرفت عمیقی که ازطریق شهود حاصل می شود، تاکید کرده است. در این پژوهش تلاش شده، با بررسی ویژگی های واقعه های علامه حسن زاده آملی و تطبیق آن با ویژگی هایی که ویلیام جیمز برای تجربه عرفانی برشمرده است، دریافت شود که آیا این ویژگی ها بر یکدیگر منطبق اند یا تمایزاتی بین آنها وجود دارد و هدف علامه از بیان این واقعه ها چه بوده است. در پژوهش حاضر، به روش توصیفی تحلیلی، پس از بیان ویژگی های تجربه عرفانی از نگاه جیمز مشتمل بر چهار ویژگی «توصیف ناپذیری»، «کیفیت معرفتی»، «زودگذری» و «حالت انفعالی»، ویژگی های واقعه های علامه تبیین و تشریح شده و این نتیجه حاصل شده است که سه ویژگی اول در واقعه های علامه نمود دارند، ولی ویژگی چهارم که از ویژگی های فرعی در نظریه جیمز است، در واقعه های علامه نمودی ندارد؛ بلکه علامه برخلاف آن، در برخی واقعات خودآگاه است. همچنین زمان در واقعه های علامه حائز اهمیت و دارای تشخص خاصی است، درحالی که جیمز از مبحث زمان غافل بوده است. نکته شایان توجه دیگر این که علامه از بیان واقعه های خود درپی دستیابی به هدف خاص تبیین تعلیمات حکمی و روشن ساختن مسیر سیروسلوک بوده است.

کلیدواژه ها:

تجربه عرفانی ، واقعه ، ویلیام جیمز ، حسن زاده آملی ، انسان در عرف عرفان