نمادپردازی عرفانی از مفهوم رندی و قلاشی در ادبیات منظوم شیعی (بررسی موردی اشعار عارف بجنوردی)

این پژوهش به بررسی بازنمایی و تحول مفاهیم عرفانی «رندی» و «قلاشی» در ادبیات عرفانی منظوم شیعی با تمرکز بر دیوان عارف بجنوردی می پردازد. مفاهیم «رند» و «قلاش» از دیرباز در ادبیات عرفانی فارسی حضوری پررنگ داشته اند. در نگاه اول، این واژگان حامل معنایی منفی و دال بر بی‎قیدی، حیله گری و گداصفتی هستند؛ اما در ساحت تاویل عرفانی، این مصطلحات از مفاهیم واژگانی و دال های زمینی به مدلول های آسمانی ارتقا می یابند و به نمادهایی برای سالکی که از قیدوبندهای ظاهری، انانیت نفسانی و حتی تعلقات اخروی رسته است بدل می شوند. این مقاله که با روش توصیفی تحلیلی انجام شده و داده-های آن به شیوه ی کتابخانه ای به دست آمده است، با اتکا به اشعار عارف بجنوردی نشان می دهد که چگونه این مفاهیم به گفتمانی برای بیان «فنا در حق»، «گذار از شریعت ظاهری به حقیقت باطنی»، «عبور از خودی» و نهایتا «سلوک عاشقانه ی شیعی» با محوریت ولایت اهل بیت (ع) تبدیل می شوند. یافته های پژوهش حاکی از آن است که عارف بجنوردی با تلفیق هندسه ی مفهومی رندی و قلاشی با مضامین شیعی همچون فداکاری و عشق به خصوص در دو مورد عشق مریدانه به امام علی (ع) و از خود بی خود شدن فداکارانه در قیام حسینی؛ نظام نمادین یکتایی می آفریند که در آن «رند» عارفی حقیقت بین است که قلاش وار، طریق عشق را می پیماید.

کلیدواژه ها:

عرفان اسلامی ، رندی ، قلاشی ، عارف بجنوردی ، نمادپردازی