ارزیابی فاکتور های احتمال خطر اختلالات اسکلتی- عضلانی در عملیات قطع درختان به روش ارزیابی سریع اندام فوقانی (RULA)

سابقه و هدف: علی رغم پیشرفت های دهه های اخیر، سهم ارگونومی در بهبود شرایط کاری انسان در بخش جنگل هنوز ناچیز است. زیرا پژوهش ها هنوز هم بر جنبه های بهینه سازی کار، کاهش هزینه، بهره وری و بازده ماشین آلات و تجهیزات در محل کار متمرکز هستند و موضوعاتی مانند تامین آسایش کارکنان، حفظ سلامت و رفاه آنان، کاهش خطرات حوادث و بهبود کیفیت کار، کمتر مورد توجه قرار گرفته اند. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت های کاری در موقعیت کاری به روش ارزیابی سریع اندام فوقانی (RULA) و انجام مداخلات ارگونومیکی مناسب مورد نیاز برای کمینه کردن خطرات انجام شد.مواد و روش ها: تجزیه و تحلیل عوامل خطر مرتبط با قطع درختان با مشاهده وضعیت های کاری با استفاده از روش RULA در حین کار انجام گرفت. روش RULA در تحلیل ارگونومیک، ابزاری برای ارزیابی وضعیت های نامناسب بدنی کارگران است. در این پژوهش، عملیات قطع یکسره درختان صنوبر در پارسل ۱۴ سری دو گیسوم در غرب استان گیلان بررسی شد. ۴۳۰ عکس از وضعیت های کاری مربوط به مولفه های ارزیابی، حرکت بین درختان، بن زنی و بن بری ثبت و موقعیت بدن کارگر قطع مشاهده و ارزیابی شد. امتیازدهی به وضعیت های کاری برای نواحی مختلف بدن در دو دسته گروه A (بازو، ساعد و مچ) و گروه B (تنه، گردن و پاها) انجام گرفت. براساس نمره های کسب شده برای هریک از وضعیت های بررسی شده، چهار سطح اقدام شامل اقدام یک (قابل قبول)، اقدام دو (ضروری)، اقدام سه (در آینده نزدیک ضروری) و اقدام چهار (ضروری هر چه زودتر) تعیین شد.نتایج: یافته های حاصل از بررسی امتیازهای مربوط به موقعیت بازو نشان داد که بیشترین حالت تکرارشده در مراحل ارزیابی درخت (۱/۴۸ درصد)، بن زنی (۲/۴۷ درصد) و حرکت بین درختان (۷/۶۶ درصد) متعلق به کد یک (انحراف بازو ۲۰°-۰° به سمت جلو یا عقب در راستای محور ساجیستال) و در مرحله بن بری (۹/۲۷) مربوط به کد چهار (انحراف بازو بیشتر از ۹۰° به سمت جلو در راستای محور ساجیستال) بود. در موقعیت ساعد، بیشترین درصد فراوانی در مرحله ارزیابی به کد دو (ساعد در راستای سطح ساجیستال بازو و زاویه کمتر از ۶۰° رو به عقب یا بیشتر از ۱۰۰° رو به جلو) تعلق داشت، درحالی که بیشینه درصد فراوانی در مراحل بن زنی، بن بری و حرکت بین درختان متعلق به کد یک (ساعد در راستای سطح ساجیستال بازو و زاویه ۱۰۰°-۶۰° نسبت به بازو) بود. در بررسی امتیازهای مربوط به موقعیت مچ در هر چهار مرحله، کد دو (هنگامی که مچ دست تحت زاویه ۱۵°-۰° بالا یا پایین شود) بیشینه درصد فراوانی را به خود اختصاص داد. در موقعیت مربوط به چرخش مچ دست، بیشینه درصد فراوانی در کد دو (مچ چرخش داشته باشد) در چهار مرحله ارزیابی درخت (۹/۸۹ درصد)، بن زنی (۹/۹۴ درصد)، بن بری (۴/۹۸ درصد) و حرکت بین درختان (۷/۶۶ درصد) مشاهده شد. در موقعیت گردن در مرحله ارزیابی درخت، بیشترین درصد فراوانی به کد یک (حرکت گردن تحت زاویه ۱۰°-۰° باشد) (۴/۴۹ درصد) تعلق داشت، درحالی که بیشترین درصد فراوانی در مراحل بن زنی (۶/۳۴ درصد)، بن بری (۸/۵۰ درصد) و حرکت بین درختان (۴۰ درصد)، متعلق به کد دو (حرکت گردن تحت زاویه ۲۰°-۱۰° باشد) بود. بررسی موقعیت تنه نشان داد که در مرحله ارزیابی درخت، کد چهار (تنه با زاویه بیشتر از ۶۰° خم شده باشد) دارای بیشترین فراوانی (۸/۶۵ درصد) است، درحالی که در مراحل بن زنی، بن بری و حرکت بین درختان، بیشترین فراوانی به کد یک (تنه با زاویه ۰° به حالت ایستاده یا نشسته باشد) به ترتیب با مقادیر ۵۰، ۷/۳۷ و ۳/۵۳ درصد تعلق داشت. ارزیابی موقعیت پاها نشان داد که کد یک (پاها در حالت ایستاده و متعادل یا نشسته و متعادل قرار دارند) در همه اجزای قطع دارای بیشترین فراوانی بود. فراوانی مشاهده ها در سطوح مختلف اقدام، تفاوت معنی داری را نشان داد. بیشترین مقدار فراوانی اقدام در سطح دو (ضروری) و کمترین آن در سطح یک (قابل قبول) مشاهده شد. بیشترین فراوانی سطح اقدام برای مراحل ارزیابی و حرکت بین درختان، متعلق به سطح دو (ضروری) و برای مراحل بن زنی و بن بری مربوط به سطح سه (در آینده نزدیک ضروری) بودند. نتایج نشان داد که بین فراوانی های مشاهده شده در سطوح مختلف اقدام، تفاوت معنی داری وجود دارد.نتیجه گیری کلی: طبق RULA، در پژوهش پیش رو، وضعیت های بدنی در طی مراحل قطع تاحد زیادی در دسته پرخطر طبقه بندی شدند. به این معنی که کارگران اره موتورچی در معرض خطر زیاد اختلالات اسکلتی- عضلانی قرار دارند. درنتیجه، مداخلات ارگونومیک مورد نیاز است. تشخیص وضعیت های نادرست و نامناسب بدن از طریق RULA نقش مهمی در کاهش مشکلاتی که کارگران اره موتورچی با آن مواجه هستند، ایفا می کند. آموزش و آگاه سازی این کارگران در مورد وضعیت های صحیح بدن می تواند بسیاری از وضعیت های نادرست بدن را کاهش دهد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی موقعیت بدن ، ارگونومی جنگل ، برداشت چوب ، روش های مشاهده ای ، کارگر اره موتورچی