واکاوی چالش های اجرای استاندارد حسابداری شماره ۳۵ (مالیات بر درآمد) و تدوین بسته راهکارهای کاربردی بهبود آن: رهیافت تحلیل مضمون و دلفی فازی

استاندارد حسابداری شماره ۳۵ با هدف تفکیک گزارشگری مالی از گزارشگری مالیاتی و شناخت هزینه مالیات بر مبنای تعهدی، از سال ۱۳۹۹ در ایران لازم الاجرا شد؛ با این حال شواهد حرفه ای از تداوم ناهمسویی میان الزامات این استاندارد و قانون مالیات های مستقیم حکایت دارد. مطالعات پیشین این ناهمسویی را عمدتا به صورت موردی و تک متغیره بررسی کرده و الگویی یکپارچه و اعتبارسنجی شده از چالش های اجرا و راهکارهای متناظر آن ارائه نکرده اند. پژوهش حاضر با طرح آمیخته اکتشافی متوالی اجرا شد؛ داده های کیفی از ۱۷ مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان گردآوری و با تحلیل مضمون شش مرحله ای تحلیل شد و مضامین حاصل با تکنیک دلفی فازی در دو دور اعتبارسنجی گردید. تحلیل مضمون به استخراج ۲۰۴ کد اولیه انجامید که در هفت مضمون اصلی چالش و هفت مضمون اصلی راهکار به همراه یک خوشه فرابخشی سازمان یافت؛ ضریب توافق کدگذاران ۸۲/۰ به دست آمد. در دلفی فازی، هر ۱۴ شاخص با مقادیر دی فازی شده ۷۳۸/۰ تا ۸۹۸/۰ از آستانه ۷/۰ فراتر رفتند و هیچ شاخصی حذف نشد. پایایی پرسش نامه در دو دور به ترتیب ۷۲/۰ و ۸۸/۰ و شرط توقف با آزمون تحلیل واریانس و خی دو تایید شد. یافته ها الگویی لایه ای و تبیینی را آشکار ساخت که در آن ناهم سویی کارکردی دو نظام، منشا مشترک چالش ها است و بهبود اجرا مستلزم بسته راهکاری چندلایه و هم زمان است.

کلیدواژه ها:

استاندارد حسابداری شماره ۳۵ ، تحلیل مضمون ، دلفی فازی ، گزارشگری مالی