الگوی جامع کاهش فشارهای روانی شغلی حسابرسان در حرفه حسابرسی مبتنی بر تقویت تاب آوری شغلی

هدف: حرفه حسابرسی در سال های اخیر با تحولات گسترده قانونی، استانداردی و فناوری های نوین مواجه شده و فشارهای روانی و کاری حسابرسان را افزایش داده است. الزامات پاسخ گویی، ضرب الاجل های فشرده، حجم زیاد وظایف و ریسک دعاوی، محیطی پراسترس ایجاد می کند که می تواند به خستگی روانی، کاهش تمرکز، افت عملکرد و تمایل به ترک شغل منجر شود. هدف این پژوهش، طراحی و تبیین الگوی جامع کاهش فشارهای روانی شغلی حسابرسان، بر پایه تقویت تاب آوری است تا مسیرهای اثرگذاری تاب آوری بر پیامدهای روانی و حرفه ای روشن و راه کارهای عملی برای بهبود سلامت روان و عملکرد ارائه شود. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، ترکیبی (اکتشافی تاییدی) است. در مرحله نخست، با بهره گیری از رویکرد کیفی داده بنیاد، ابعاد، مولفه ها و روابط میان متغیرهای مرتبط با فشارهای روانی شغلی و تاب آوری حسابرسان شناسایی شد. داده های این مرحله از طریق ۱۸ مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته با استادان دانشگاهی، مدیران موسسه های حسابرسی و متخصصان رفتار سازمانی به دست آمد و تحلیل آن با روش کدگذاری سه مرحله ای اشتراوس و کوربین (۱۹۹۸) و با استفاده از نرم افزار مکس کیودا انجام گرفت. در مرحله دوم، برای اعتبارسنجی مولفه ها و روابط استخراج شده، از روش دلفی فازی با مشارکت ۲۰ نفر از خبرگان حسابداری، حسابرسی و روان شناسی شغلی بهره گرفته شد. داده های دلفی از طریق پرسش نامه فازی گردآوری و با فرایند فازی سازی، محاسبه مقادیر مرکزی و غیرفازی سازی تحلیل شد تا میزان توافق خبرگان تعیین و الگوی نهایی تدوین شود. در تمامی مراحل، ملاحظات اخلاقی شامل رضایت آگاهانه، حفظ محرمانگی داده ها و امکان انصراف آزادانه رعایت شد. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که حسابرسان، تحت تاثیر فشارهای روانی و هیجانی شغل خود هستند و تجربه های زیسته آن ها را می توان در چهار مقوله اصلی دسته بندی کرد؛ فشارهای سازمانی و شغلی، فشارهای فردی و روانی، پیامدهای روانی و رفتاری، حمایت ها و منابع مقابله ای. تحلیل داده ها نشان داد که این مقوله ها با یکدیگر تعامل دارند. در نهایت، تلفیق نتایج، به طراحی الگوی جامع چهارسطحی تاب آوری شغلی حسابرسان منجر شد. این الگو شامل راهبردهای فردی، بین فردی، سازمانی و حرفه ای برای کاهش فشارهای روانی و ارتقای تاب آوری حسابرسان در محیط های حسابرسی است. نتیجه گیری: فشارهای روانی شغلی حسابرسان حاصل تعامل پیچیده ای از عوامل سازمانی، شغلی، فردی و روانی در محیط های کاری پرتنش و پرتوقع است؛ تعاملی که به بروز پیامدهایی همچون خستگی ذهنی و عاطفی، افت تمرکز، افسردگی، کاهش کارایی و فرسودگی شغلی منجر می شود و سلامت روان و کیفیت عملکرد حرفه ای حسابرسان را تهدید می کند. همچنین، تاب آوری شغلی یک سازوکار محافظتی و میانجی است که از طریق مسیرهای فردی، بین فردی، سازمانی و حرفه ای، می تواند تاثیرهای منفی فشارهای شغلی را به طور معنادار کاهش دهد. تقویت تاب آوری در این چهار سطح، رویکردی کارآمد برای پیشگیری از فرسودگی، ارتقای سلامت روان، بهبود تصمیم گیری حرفه ای و افزایش کیفیت حسابرسی است. دانش افزایی اصلی پژوهش در طراحی و ارائه الگوی جامع و بومی تاب آوری شغلی حسابرسان نهفته است؛ الگویی که تاب آوری را از یک مهارت فردی ساده فراتر می برد و آن را به عنوان سازه ای چندبعدی و پیوسته معرفی می کند که به مداخله هم زمان فرد، سازمان و نهادهای حرفه ای نیازمند است. این الگو با پیوند میان روان شناسی شغلی و حرفه ای گرایی حسابرسی، چارچوبی نظری و کاربردی برای سیاست گذاری، طراحی مداخله های آموزشی، توسعه نظام های حمایت روانی، مدیریت سرمایه انسانی و ارتقای استانداردهای سلامت شغلی حسابرسان فراهم می آورد. نتایج پژوهش می تواند مبنایی برای بازنگری در شیوه های مدیریت منابع انسانی در موسسه های حسابرسی، طراحی برنامه های توسعه حرفه ای مبتنی بر تاب آوری و استقرار نظام های پایدار حمایت روانی در سطح ملی باشد و در نهایت به ارتقای کیفیت حسابرسی و پایداری نیروی انسانی حرفه کمک کند.