بررسی چالش ها و راه کارهای ارتقای بهره گیری از فناوری های نوین در حرفه حسابرسی

هدف: هدف این پژوهش، شناسایی چالش های بهره گیری از فناوری های نوین در حرفه حسابرسی ایران و تبیین مجموعه ای از راه کارها برای ارتقای به کارگیری این فناوری هاست. در این پژوهش تلاش می شود تا تصویری بومی و مبتنی بر تجربه های خبرگان از موانع و پیشران های تحول فناورانه در حرفه حسابرسی ارائه شود.روش: پژوهش حاضر از نظر فلسفه تفسیری و از نظر رویکرد استقرایی است. از نظر افق زمانی مقطعی، از نظر رویکرد اجرا کیفی و از نظر استراتژی پژوهش، مبتنی بر تحلیل مضمون است. داده های پژوهش از طریق برگزاری سه نشست گروه کانونی با شرکا و مدیران موسسه های حسابرسی، سازمان حسابرسی، اعضای هیئت علمی دانشگاه ها، صاحب نظران حوزه حسابرسی و اعضای انجمن علمی حسابرسی فناوری اطلاعات در سال ۱۴۰۴ گردآوری شد. انتخاب مشارکت کنندگان به روش نمونه گیری هدفمند انجام گرفت. متن جلسات به صورت واژه به واژه پیاده سازی و با استفاده از روش تحلیل مضمون شش مرحله ای مورد بازکاوی قرار گرفت.یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که چالش های اصلی، در چهار خوشه اصلی طبقه بندی می شوند. نخست، در حوزه سرمایه انسانی، کمبود مهارت های ترکیبی حسابرسی – فناوری اطلاعات، نبود مسیر آموزشی الزام آور و فقدان منابع و مراجع آموزشی مناسب، از مهم ترین چالش ها هستند. دوم، در حوزه داده و اطلاعات، دسترسی دشوار به داده های ساختاریافته، ناهمگونی سامانه های اطلاعاتی شرکت ها، نگرانی های حقوقی و امنیتی در تبادل داده، فقدان استانداردها و مقررات مشخص برای دسترسی به اطلاعات و اطمینان از امنیت داده ها، همچنین تاکید نهادهای نظارتی بر نگهداری پرونده های حسابرسی فیزیکی و کاغذی، از موانع اساسی به شمار می روند. سوم، در لایه زیرساخت، نبود زیرساخت های لازم و ظرفیت ناکافی سرورها و شبکه ها و چهارم، در حوزه نرم افزار، وابستگی به نرم افزارهای وارداتی نامتناسب، ابهام اقتصادی برای موسسه های کوچک و متوسط، همچنین تحریم ها و محدودیت های انتقال دانش، از موانع اصلی جذب و به کارگیری فناوری محسوب می شوند. در مواجهه با این چالش ها، مجموعه ای از راه کارهای اجرایی استخراج شد. مهم ترین این راه کارها شامل طراحی مسیر آموزشی لایه ای برای توسعه مهارت های داده محور و تعریف گواهی نامه های تخصصی، تشکیل تیم های دوتخصصی در پروژه های حسابرسی، اصلاح ضوابط به منظور تسهیل جذب متخصصان فناوری اطلاعات در موسسه های حسابرسی و فراهم کردن زمینه همکاری آنان در قالب شریک، در نظر گرفتن امتیازات تشویقی فناوری اطلاعات در رتبه بندی موسسه های حسابرسی، به روزرسانی و تدوین استانداردهای موردنیاز، اصلاح ضوابط و رفع چالش های پذیرش مستندات الکترونیکی با تاکید بر الزامات امنیت و اعتبار مستندات، به روزرسانی شیوه های کنترل کیفیت و اصلاح پرسش نامه های کنترل کیفیت و کنترل وضعیت متناسب با استانداردهای به روزشده و ریسک ها و الزامات فناوری اطلاعات است. همچنین، الزام شرکت ها به ارائه اطلاعات و فراهم کردن دسترسی حسابرس مستقل به پایگاه های داده شرکت، استانداردسازی اطلاعات برای استخراج داده از سیستم های اطلاعاتی مختلف، تعیین حداقل الزامات و شرایط سیستم های اطلاعاتی شرکت ها، استفاده از سازوکارهای تشویقی نظیر اعمال امتیاز فناوری در رتبه بندی شفافیت شرکت ها یا سایر رتبه بندی ها، توسعه تدریجی نرم افزارهای بومی، ارتقای زیرساخت حداقلی موسسه ها، ایجاد قابلیت اتصال نرم افزارهای حسابرسی به سامانه های مالی داخلی و تدوین و اجرای نقشه راه جامع تحول دیجیتال در حرفه حسابرسی، از دیگر راه کارهای پیشنهادی پژوهش است.نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که گذار فناوری محور در حرفه حسابرسی، زمانی موفق خواهد بود که چهار مولفه توانمندسازی سرمایه انسانی، استانداردسازی داده ها، تقویت زیرساخت های عملیاتی و توسعه نرم افزارهای موردنیاز، به صورت یکپارچه مورد توجه و تقویت قرار گیرند. این چارچوب می تواند مبنایی برای تدوین سیاست های بومی، رهنمودهای نهادهای ناظر و برنامه های آموزشی داده محور در حرفه حسابرسی ایران باشد.

کلیدواژه ها:

حسابرسی دیجیتال ، راه کارهای بهره گیری از فناوری ، فناوری های نوین