آموزش فرایند طراحی معماری به کمک نرم افزار اسکچاپ با تاکید بر ارتقای توانایی فضایی دانش آموزان معماری

پیشینه و اهداف:  طراحی معماری به عنوان ساخت متفکرانه فضا، نیازمند فرآیندهای پیچیده و چندمرحله ای است که شامل تجسم فضایی، درک و چرخش ذهنی می شود. تفکر فضایی به عنوان یکی از عوامل اصلی هوش انسانی است که به درک، تشخیص و دست کاری اشکال و تصاویر کمک می کند. آموزش با استفاده از فناوری هایی مانند واقعیت مجازی، ابزارها و نرم افزارهای مدل سازی سه بعدی می تواند در تقویت تفکر فضایی دانش آموزان موثر باشد. این فناوری ها نه تنها به ارائه بهتر مفاهیم و مهارت های فضایی کمک می کند؛ بلکه بر شایستگی شناخت؛ توانایی تحلیل و قابلیت اندیشه ورزی حل مسائل موثر است. اسکچاپ نیز به عنوان یک نرم افزار طراحی سه بعدی، ابزاری قدرتمند برای ایجاد مدل های دقیق و واقع گرایانه از ساختمان ها است؛ به طوری که استفاده از این نرم افزار در فرایند آموزش طراحی معماری، می تواند به دانش آموزان کمک کند تا مهارت های تفکر فضایی خود را تقویت کنند و بهترین روش های طراحی را ارائه نمایند. از این رو در پژوهش حاضر استفاده از نرم افزار اسکچاپ را در آموزش فرایند طراحی معماری و تاثیر آن بر روی توانایی فضایی دانش آموزان مورد بررسی قرار می دهد.روش ها: مطالعه حاضر از نوع ( آزمایشی درون گروهی) است و در سه گام(پیش آزمون- آموزش اسکچاپ و پس آزمون) اجرا شد. گام اول، اندازه گیری توانایی فضایی دانش آموزان قبل از آموزش اسکچاپ از طریق پرسش نامه ای با ۱۰ سوال تصویری؛ گام دوم، آموزش اسکچاپ طی ۲۱ جلسه شش ساعته با ارسال فیلم های آموزشی و اجرای پروژه های عملی به صورت غیربرخط و سپس درگام سوم، اندازه گیری مجدد توانایی فضایی پس از پایان دوره آموزشی با پرسش نامه ای با ۲ سوال تصویری صورت پذیرفت. جامعه آماری ۵۱ نفر از دانش آموزان دختر در پایه یازدهم معماری هنرستان در دو سال تحصیلی (تابستان ۱۴۰۱) و (تابستان ۱۴۰۲) است. انتخاب حجم نمونه (۱۷ نفر) به روش نمونه گیری تصادفی ساده است. ابزار گردآوری داده، پرسش نامه محقق ساخته از نوع تصویری در مقیاس لیکرت است و برای سنجش روایی ابزار از نظرات اساتید، صاحبنظران استفاده شد. پایایی ابزار پژوهش به کمک ضریب آلفای کرونباخ و برآورد مقدار ۸۶۴/۰ به تایید رسید. تجزیه و تحلیل داده ها نیز به کمک آزمون t (همبسته) با نرم افزار  spss(نسخه ۲۶) به دست آمد.یافته ها: یافته ها نشان می دهد، فرض اول: آموزش از طریق اسکچاپ با آزمون (۲۸۶/۲ t=) و (۰۳۶/۰ p=) بر توانایی فضایی دانش آموزان اثرگذار بود و تفاوت بین میانگین نمرات پیش و پس آزمون معنادار است. فرض دوم: همچنین آموزش بر تجسم فضایی با آزمون (۸۱۴/۲ t=) و (۰۱۲/۰ p=) تاثیر معناداری داشته و طی انجام پروژه ها تقویت یافته است. دستورات تکرارکردن(۶۳/۲ t=)، اضافه کردن(۲۰/۳ t=) و شیب دار کردن(۱۰/۳ t=) بیشترین کاربرد و اثرگذاری را داشته اند. فرض سوم: به دلیل عدم تاثیر معناداری با (۰۵/۰آموزش اسکچاپ بر درک فضایی اثر ندارد. فرض چهارم: آموزش با نرم افزاراسکچاپ به استناد سطح غیرمعناداری آزمون(۴۹۹/۱ t=) و (۰۵/۰آموزش از طریق نرم افزار اسکچاپ بهبود قابل توجهی در توانایی فضایی و تجسم فضایی دانش آموزان ایجاد کرده است. این نتایج نشان می دهد که اسکچاپ می تواند ابزاری موثر برای آموزش مهارت های فضایی و معماری باشد؛ اما تاثیر چندانی بر درک فضایی و چرخش ذهنی دانش آموزان نداشته است. بنابراین برای تقویت این مهارت ها، استفاده از ابزارها و روش های دیگر و نیاز به برنامه های آموزشی متنوع تر است.

کلیدواژه ها:

توانایی فضایی ، طراحی معماری ، آموزش ، اسکچاپ