تحلیل کتابسنجی هوش مصنوعی در کارآفرینی: روندها، بازیگران و شبکه های پژوهشی

هدف: با رشد فزاینده تولید علم و انتشار مقالات پژوهشی در حوزه های مختلف، تحلیل روندهای علمی و شناسایی وضعیت پژوهش به ضرورتی اساسی تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل کتاب سنجی پژوهش های منتشرشده در پایگاه علمی اسکوپوس با محوریت موضوع هوش مصنوعی در کارآفرینی و ترسیم نقشه علمی جهان در بازه زمانی ۱۹۹۹ تا پایان اکتبر ۲۰۲۵ انجام شد تا پژوهشگران و متخصصان بتوانند تصویری جامع از فعالیت های علمی این حوزه به دست آورند.روش شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی و دارای رویکرد تحلیلی–کتاب سنجی است که با بهره گیری از فنون هم تالیفی و هم رخدادی کلمات کلیدی اجرا شد. جامعه آماری شامل ۴۸۷ مقاله نمایه شده در پایگاه اسکوپوس با موضوع هوش مصنوعی در کارآفرینی است. گردآوری و تحلیل داده ها با استفاده از امکانات پایگاه اسکوپوس و نرم افزارتحلیل شبکه ووس ویور انجام گرفت.یافته ها: نتایج نشان داد که حوزه «هوش مصنوعی در کارآفرینی» طی دو دهه اخیر رشد چشمگیری داشته و از یک موضوع نوپا به یکی از حوزه های برجسته علمی تبدیل شده است. روند انتشار مقالات به صورت صعودی بوده و سال ۲۰۲۴ با ۱۱۳ مقاله اوج تولیدات علمی را ثبت کرده است. تحلیل نویسندگان برتر نشان داد که پژوهشگرانی همچون پریدا، هفتور و اسجودین بیشترین فعالیت علمی را در این حوزه داشته اند. دانشگاه های واسا در فنلاند و لولئا در سوئد نیز به عنوان مراکز پیشتاز شناسایی شدند. تحلیل شبکه ای کلمات کلیدی بیانگر شکل گیری چند خوشه مفهومی اصلی شامل هوش تجاری داده محور، نوآوری مدل کسب وکار هوشمند، کارآفرینی فناورانه پایدار، مدیریت اکوسیستم های پلتفرمی و پذیرش فناوری های مالی است. تحول زمانی موضوعات نشان می دهد که پژوهش ها از تمرکز بر ابزارهای تحلیلی و داده محور به سمت مباحث کلان تر مانند تحول دیجیتال، نوآوری پایدار و هوش مصنوعی مولد حرکت کرده اند.نتیجه گیری: تحلیل های کتاب سنجی نشان می دهد که هوش مصنوعی به عاملی کلیدی در شکل گیری و توسعه فعالیت های کارآفرینانه تبدیل شده و پژوهش ها از کاربردهای تکنیکی به سمت رویکردهای استراتژیک، اکوسیستمی و ارزش آفرین پیش رفته اند. بر اساس نتایج، مسیرهای آینده تحقیق باید به موضوعاتی همچون تلفیق هوش تجاری داده محور با نوآوری مدل های کسب وکار، توسعه کارآفرینی فناورانه پایدار در قالب اکوسیستم های دیجیتال، طراحی چارچوب های مدیریت پلتفرمی و تصمیم یار هوشمند، و پذیرش فناوری های مالی در بسترهای اعتمادمحور و اخلاق مدار بپردازد. این مسیرها نشان می دهند که حرکت پژوهش از تمرکز بر تحلیل های فناورانه به سوی درک پویایی اکوسیستم های خلاق و انسان محور در حال شکل گیری است. چنین چشم اندازی می تواند مبنایی برای خلق ارزش پایدار و سیاست گذاری نوآورانه در کارآفرینی هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی فراهم آورد. در مجموع، این مطالعه با ارائه تصویری ساختاریافته از وضعیت علمی می تواند راهنمای موثری برای پژوهشگران، سیاست گذاران و فعالان حوزه کارآفرینی مبتنی بر هوش مصنوعی باشد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، هوش مصنوعی مولد ، کارآفرینی ، تحلیل کتابسنجی ، تحول دیجیتال