ارزیابی خطر بوم شناسی و غنی شدگی فلزات سنگین کادمیوم، سرب، روی و مس در خاک های سطحی مزارع کشاورزی شهر دارخوین

زمینه و هدف: فلزات سنگین آلاینده­ های پایداری هستند که در خاک تحرک بالایی دارند و وارد محصولات کشاورزی شده و انباشته می­شوند. این تحقیق با هدف ارزیابی خطر بوم­شناسی و غنی­ شدگی فلزات سنگین کادمیوم، سرب، روی و مس خاک مزارع کشاورزی شهر دارخوین در سال ۱۴۰۴ انجام شد. مواد و روش­ ها: نمونه ­های خاک از مزارع روستاهای ام­الحجار، سگاره، ام­الغزلان و صلیحاویه تهیه شدند. در هر روستا ۴ مزرعه انتخاب و از هر مزرعه ۳ نمونه خاک نمونه ­برداری شد. برای سنجش فلزات سنگین از دستگاه جذب اتمی Perkin Elmer مدل ۹۰۰T ساخت کشور آمریکا استفاده گردید. یافته­ها: غلظت کادمیوم (۲/۲۶ میلی ­گرم بر کیلوگرم)، سرب (۳۰/۵۱ میلی­ گرم بر کیلوگرم)، روی (۱۵۷/۳۰ میلی­ گرم بر کیلوگرم) و مس (۱۲۳/۰۳ میلی­ گرم بر کیلوگرم) در خاک ­های مزارع کشاورزی در ایستگاه ام­الغزلان نسبت به سایر ایستگاه ­ها بالاتر بود (۰/۰۵>P). شاخص­های آلودگی منفرد فاکتور آلودگی (۱۱/۳۱)، فاکتور غنی شدگی (۱۰۸/۷۷)، شاخص زمین انباشت (۲/۹۱) و ریسک اکولوژیک (۳۳۹/۳۸) کادمیوم بالاتر از سایر فلزات در ایستگاه ام­الغزلان به دست آمد. الگوی مقادیر فاکتور آلودگی، فاکتور غنی شدگی و شاخص زمین انباشت فلزات به صورت کادمیوم > روی > مس > سرب بود، البته باید توجه داشت که درمورد مقادیر شاخص زمین انباشت در ایستگاه ام­الغزلان مس بالاتر از روی مشاهده شد. همچنین الگوی شاخص ریسک اکولوژیک فلزات به صورت کادمیوم > مس > سرب > روی به ­دست آمد. پایین­ ترین مقادیر فاکتور آلودگی، فاکتور غنی شدگی و شاخص زمین انباشت مربوط به فلز سرب به ترتیب ۱/۴۵، ۱۳/۹۱ و ۰/۰۵- در ایستگاه سگاره بود. نتیجه­ گیری: با توجه به نتایج شاخص ­های آلودگی خاک نظیر فاکتور غنی ­شدگی، شاخص زمین انباشت و شاخص بار آلودگی، ورود فلزات سنگین سرب، کادمیوم، روی و مس تحت تاثیر فعالیت های انسانی بوده و خاک منطقه مورد مطالعه دارای آلودگی بالای فلزات سنگین می­ باشد. پیشنهاد می­شود سایر فلزات سمی و عناصر کمیاب در خاک و درختان مناطق شهری و مسکونی شهر دارخوین و میدان نفتی دارخوین بررسی شوند.

کلیدواژه ها:

Pollution load index ، heavy metals ، soil pollution ، land accumulation index ، ecological risk assessment ، شاخص بار آلودگی ، فلزات سنگین ، آلودگی خاک ، شاخص زمین انباشت ، ارزیابی خطر بوم شناسی