آینده منطقه گرایی و استراتژی ژئوپلتیک کشورهای آسیای مرکزی پس از جنگ اوکراین: از رقابت قدرت ها تا همگرایی منطقه ای

جنگ اوکراین به عنوان یک نقطه عطف ژئوپلیتیکی، موجب اختلال در نظم قدرت در اوراسیا و بازتوزیع نسبی قدرت در سطح منطقه ای شده است. در این چارچوب، آسیای مرکزی که برای دهه ها در مدار نفوذ ژئوپلیتیکی روسیه قرار داشت، وارد مرحله ای جدید از بازتعریف نقش و جایگاه خود در معادلات منطقه ای و بین المللی شده است. تضعیف نسبی توان ژئوپلیتیکی روسیه، هم زمان با افزایش حضور و رقابت بازیگرانی چون چین، ترکیه، اتحادیه اروپا و ایالات متحده، ساختاری چندقطبی و پیچیده در این منطقه ایجاد کرده است. این مقاله با اتکا به چارچوب نظری ترکیبی نئورئالیسم ساختاری کنت والتز و رویکرد منطقه گرایی نوین، به تحلیل پیامدهای این تحولات بر استراتژی ژئوپلتیک کشورهای آسیای مرکزی می پردازد.سوال اصلی پژوهش آن است که جنگ اوکراین چگونه موجب تحول در الگوی رفتار ژئوپلتیک کشورهای آسیای مرکزی شده و تا چه اندازه این کشورها توانسته اند از منطق رقابت قدرت های بزرگ به سوی منطقه گرایی و همگرایی بومی حرکت کنند؟ فرضیه مقاله بر این مبنا استوار است که بازتوزیع قدرت پس از جنگ اوکراین، ضمن تشدید رقابت بازیگران فرامنطقه ای، فضای مانور راهبردی کشورهای آسیای مرکزی را افزایش داده و آن ها را به اتخاذ سیاست چندجانبه گرایی متوازن، نهادسازی منطقه ای و تعمیق همکاری های ژئواکونومیک سوق داده است.یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه تفاوت اولویت های ملی،ضعف نهادی و فشار قدرت های بزرگ همچنان موانعی جدی برای همگرایی پایدار محسوب می شوند، اما توسعه کریدورهای ترانزیتی، همکاری های انرژی و اتصال زیرساختی در حال تبدیل شدن به بنیان های اصلی نظم منطقه ای نوظهور است. در مجموع، آسیای مرکزی در حال گذار تدریجی از یک حوزه نفوذ منفعل به یک بازیگر فعال ژئوپلیتیک در نظم نوین اوراسیایی است.

کلیدواژه ها:

Central Asia ، Ukrainian War ، Geopolitics ، Regional Integration ، Great Power Competition ، آسیای مرکزی ، جنگ اوکراین ، ژئوپلتیک ، همگرایی منطقه ای ، رقابت قدرت های بزرگ.