از بازتاب تا بازآفرینی: تحلیل گفتمان ترجمه فارسی رمان القندس

ترجمه ادبی، به ویژه ترجمه رمان، فرآیندی فراتر از انتقال لغوی است و عرصه ای برای بازآفرینی معنا و بازسازی گفتمان در بستر زبان و فرهنگ دیگر را فراهم می کند. این پژوهش با بررسی ترجمه فارسی سید حمیدرضا مهاجرانی از رمان «القندس» نوشته ی محمدحسن علوان، بر عاملیت مترجم و نقش او در شکل دهی گفتمان روایت تمرکز دارد. چارچوب نظری تحقیق، مدل تحلیلی حاتم و میسون است که با مولفه هایی چون تفصیل، تقلیل، عینی سازی، اسمی شدگی، تکرار، تغییر در عاملیت و تبدیل ساختار معلوم به مجهول یا بالعکس امکان تحلیل دقیق گفتمان را فراهم می سازد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و داده ها با روش بسامدگیری و استقراء تام از طریق نمونه گیری هدفمند جمع آوری شده اند؛ در مجموع، ۵۷۴۹ نمونه از مولفه های گفتمانی شناسایی شد که یافته ها نشان می دهد که مترجم با به کارگیری شیوه هایی مانند گسترش توصیفی، جاگذاری عناصر فرهنگی و تغییرات ساختاری، فضای متن مقصد را از نظر لحن و بار معنایی بازآفرینی کرده است؛ به طوری که هویت متن ترجمه شده در برخی موارد تفاوت های ملموسی با متن اصلی دارد. این نتایج نشان دهنده نقش فعال مترجم نه به عنوان یک انتقال دهنده صرف بلکه به عنوان بازآفرین متن است و بر اهمیت عاملیت او در ترجمه تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان ، عاملیت مترجم ، حاتم و میسون ، القندس ، مهاجرانی