تبیین منشا دین از نگاه فروید و ارزیابی آن از منظر آیت الله جوادی آملی

زیگموند فروید، با تکیه بر جهان بینی مادی و رویکرد روان شناختی، علت پیدایی دین را بشری، علت گرایش به آن را جهل و ترس از پدیده های طبیعی و علت ضرورت گرایش به آن را نیاز موقتی به آرامش روانی معرفی می کند. این نظریه تا کنون از جهات متعدد ارزیابی شده است، اما پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با تفکیک سه معنای «منشا دین» به واکاوی و نقد آن از منظر آیت الله جوادی آملی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که نظریه فروید در هر سه حوزه با نقدهای بنیادین مواجه است: فروید، از حیث علت پیدایی، با غفلت از ابعاد فرامادی دین، دین را به پدیده ای بشری فروکاسته است. از حیث علت گرایش، شواهد تاریخی و نقلی با نظریه جهل و ترس ناسازگار است؛ انبیا و اولیای الهی عالم ترین و شجاع ترین مردم زمان خود بوده اند و علت اصلی گرایش به دین فطرت الهی است. از حیث علت ضرورت گرایش، نیاز به دین امری دائمی است، نه موقتی. ازاین رو، پیش بینی فروید درباره زوال دین با پیشرفت علم تحقق نیافته است. درمقابل، آیت الله جوادی آملی، براساس جهان بینی اسلامی، منشا پیدایی دین را اراده خداوند، علت گرایش به آن را فطرت و علت ضرورت گرایش به آن را نیازهای اساسی و دائمی انسان می داند.

کلیدواژه ها:

دین ، منشا دین ، جهل به علل طبیعی ، ترس از طبیعت ، فطرت ، آیت الله جوادی آملی ، فروید