تحلیل انتقادی منظومه شبهات حسن حنفی پیرامون ماهیت، منشا و کارکرد وحی قرآنی

حسن حنفی با پروژه «التراث و التجدید» منظومه ای از شبهات به هم پیوسته را علیه برداشت کلاسیک از وحی قرآنی سامان داده است. این مقاله با روش تحلیلی انتقادی و با هدف نقد نظام مند این شبهات، ابتدا آنها را در سه حوزه ماهیت (تجربه ای درونی، تاریخی اجتماعی انگاری، انکار نزول لفظی، مخلوق انگاری، تداخل کلام الهی و بشری، طبیعت انگاری، سکولارانگاری)، فرایند ومنشا نزول (کلام جبرئیل و جهت صعودی وحی) و محتوا و کارکرد (فقدان نوآوری، فرضیه انگاری، غایت تربیتی صرف، گفتمان استبدادی، افسانه انگاری قصص، نفی معناداری و بی نیازی بشر از وحی) دسته بندی کرده، سپس با استناد به نصوص قرآنی و تفاسیر معتبر به نقد آنها پرداخته است .یافته ها نشان می دهد: نخست، این شبهات برگرفته از مبانی ماتریالیستی، عقل گرای خودبنیاد و روش شناختی تقلیل گرای حنفی است. دوم، نقد درونی تناقض هایی مانند ادعای همزمان «توخالی بودن» و «یقینی آوری» وحی را آشکار می سازد. سوم، نقد بیرونی تعارض این شبهات را با اصولی چون ایمان به غیب، عصمت پیامبر در ابلاغ و الهی بودن کلام نشان می دهد. نتیجه آنکه خوانش حنفی بیش از یک تفسیر نوین، جایگزینی پارادایم اومانیستی به جای پارادایم وحیانی است که با هستی شناسی و معرفت شناسی اسلامی ناسازگار می باشد.

کلیدواژه ها:

حسن حنفی ، شبهات وحی ، ماهیت وحی ، منشا وحی ، کارکرد وحی