<span lang="FA">شناسایی و سطح بندی پیشران های تمکین مالیاتی در ایران

تمکین مالیاتی یکی از عوامل کلیدی در کارایی نظام مالیاتی و تامین پایدار منابع مالی دولت محسوب می شود. با این حال، شناسایی عوامل و پیشران های موثر بر تمکین مالیاتی به ویژه در کشورهای در حال توسعه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف پژوهش حاضر شناسایی و سطح بندی پیشران های تمکین مالیاتی در ایران است. این پژوهش از نظر ماهیت اکتشافی و با رویکرد کیفی انجام شده است. در مرحله نخست، پیشران های موثر بر تمکین مالیاتی از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۰ نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی شناسایی شد و در مرحله دوم، به منظور تحلیل روابط میان پیشران ها و سطح بندی آن ها از روش مدل سازی ساختاری–تفسیری (ISM) استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد پیشران های تمکین مالیاتی شامل پنج عامل اصلی(عدالت و انصاف مالیاتی، مدیریت صحیح امور مالیاتی، خط مشی های کلان مالیاتی، فرهنگ سازی و باورپذیری و توزیع عادلانه بار مالیاتی) است. همچنین یافته ها بیانگر آن است که ابعاد عدالت و انصاف مالیاتی، فرهنگ سازی و باورپذیری و توزیع عادلانه بار مالیاتی در سطح اول و خوشه وابسته قرار دارند، مدیریت صحیح امور مالیاتی در سطح دوم و خوشه خودمختار و خط مشی های کلان مالیاتی در سطح سوم و خوشه مستقل واقع شده اند. بر این اساس، خط مشی های کلان مالیاتی به عنوان زیربنای شکل گیری سایر پیشران ها شناخته می شوند. نتایج این پژوهش می تواند به سیاست گذاران و مدیران نظام مالیاتی در شناسایی عوامل کلیدی اثرگذار بر رفتار مالیاتی مودیان و طراحی سیاست های موثر برای ارتقای تمکین مالیاتی، کاهش فرار مالیاتی و افزایش کارایی نظام مالیاتی کشور کمک کند.