<span lang="FA">مبانی معرفت شناختی مدل های بین المللی سنجش فساد و سلامت اداری

یکی از موانع بر سر راه توسعه پایدار و حکمرانی خوب، پدیده فساد اداری است. سنجش دقیق این پدیده به دلیل ماهیت پنهان آن، همواره یکی از چالش های اساسی برای محققان و سیاست گذاران بوده است. به همین دلیل، ابزارهای سنجش پیچیده ای برای درک بهتر ابعاد این مشکل و ارزیابی اثربخشی برنامه های مبارزه با آن ضروری به نظر می رسد.در این راستا، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل مدل های بین المللی سنجش فساد و سلامت اداری، با اتکا بر پارادایم تفسیری و رویکرد استقرایی، از روش مرور نظام مند متون و اسناد معتبر بین المللی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ بهره برده است. داده ها از طریق تحلیل محتوای کیفی بر روی ۱۶ مدل مرجع جهانی استخراج و ارزیابی شدند.یافته ها نشان دهنده سیر تطور مدل های سنجش در قالب چهار نسل متمایز است: ادراک محور، ریسک بازار، تجربه زیسته و یکپارچگی نهادی. نتایج حاکی از گذار ادبیات جهانی از رویکردهای انتزاعی و ادراکی (نسل اول) به سمت رویکردهای ساختارمحور و شواهد بنیان (نسل چهارم) است. رویکردی که فساد را نارسایی در معماری نهادی تلقی می کند. این شاخص ها عمدتا مبتنی بر داده های ادراکی و متناسب با بستر کشورهای دیگر هستند و با ویژگی های نظام اداری ایران تطابق کامل ندارند. بنابراین، برای مبارزه موثر با فساد در ایران و تحقق اهداف قانونی، طراحی و به کارگیری شاخص های بومی شده، معتبر و قابل سنجش حائز اهمیت است.