منشایابی نمونه های ابسیدین تل ابلیس کرمان: نقش جوامع آغاز عیلامی در توزیع سنگ ابسیدین در جنوب شرق ایران در اواخر هزاره چهارم پ.م

سنگ ابسیدین به عنوان اولین کالای تجاری شناخته شده در دنیای باستان محسوب می شود. برای بیش از نیم قرن، منشایابی ابسیدین های به دست آمده از محوطه های باستانی از بخش های مختلف دنیا از آفریقا گرفته تا اروپا و آسیا یک موضوع پژوهشی جذاب برای متخصصان باستان‎ شناسی، انسان شناسی و باستان سنجی بوده است. مطالعات اندکی در خصوص ساختارشناسی و منشایابی دست افزارهای ابسیدین در اکثر مناطق فلات ایران صورت گرفته است. نمونه های ابسیدین از محوطه های باستانی مهم جنوب شرق ایران نظیر تپه یحیی، تپه گاوکشی، شهر سوخته، کنارصندل و تل ابلیس به طور معدود به دست آمده اند؛ اما تاکنون پژوهشی بر روی ساختارشناسی و منشایابی این نمونه ها صورت نگرفته است. این پژوهش با استفاده از آزمایش pXRF بر روی نمونه های به دست آمده از استقرار فرهنگ آغاز عیلامی تل ابلیس بردسیر در منطقه کرمان به ساختارشناسی ابسیدین-های مربوط به اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد این محوطه پرداخته است. آزمایش های شیمیایی صورت گرفته نشان داد که دست افزارهای ابسیدین جامعه آغاز عیلامی تل ابلیس از لحاظ ساختارشناسی با منابع منطقه نمرود داغ در شمال دریاچه وان در جنوب شرق ترکیه مشابهت دارند. از آن جایی که نمونه های موردمطالعه، از یک استقراز با فرهنگ آغاز عیلامی مستقر در تل ابلیس به دست آمده اند؛ نشان می دهد که گروه های جمعیتی غیربومی آغاز عیلامی در توزیع سنگ ابسیدین در بخش های شرقی ایران در اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد نقش داشته اند.

کلیدواژه ها:

Iran ، Tal-i Iblis ، Obsidian ، Proto-Elamite ، pXRF ، Nemrut Dağ ، ایران ، تل ابلیس ، ابسیدین ، آغاز عیلامی ، pXRF ، نمرود داغ