بررسی نقش نماهای گفتمانی در نمایشنامه روزنه آبی از اکبر رادی

این پژوهش با هدف تحلیل کارکرد نقش نماهای گفتمانی در نمایشنامه روزنه آبی اکبر رادی و براساس چارچوب نظری شفرین انجام شده است. در گام نخست، نقش نماهای گفتمانی به کاررفته در دیالوگ ها استخراج و کارکرد آنها در شکل گیری هویت گفتاری شخصیت ها، انسجام گفتمانی و سازمان دهی کنش دراماتیک بررسی شد. تحلیل متن نشان داد که بسامد و نوع نقش نماها در میان شخصیت ها توزیعی معنا مند دارد و انتخاب آنها با ویژگی های شخصیتی، موقعیت های تعاملی و تنش های دراماتیک متن هم پوشانی دارد. در گام دوم، برای سنجش میزان همخوانی میان تحلیل نظری و دریافت مخاطبان، پرسش نامه ای متشکل از پانزده دیالوگ طراحی و توسط پنجاه خواننده تکمیل شد. نتایج آماری (۸۱.۱۶٪) نشان داد که خوانندگان، بدون آگاهی نظری، کارکردهای نقش نماهای گفتمانی را در تفسیر متن تشخیص می دهند و دریافت آنان با تحلیل نظری همسو است. افزون براین، بررسی پاسخ ها نشان داد که کارکرد گفتمانی در نمایشنامه محدود به یازده نقش نمای کلاسیک شفرین نیست و واحدهای زبانی دیگری نیز براساس بافت، پیش دانسته های مخاطب و اقتضائات دیگر می توانند نقش نمایی عمل کنند. این یافته ها اهمیت مطالعه نقش نماهای گفتمانی را در تحلیل متون ادبی و به ویژه نمایشنامه ها نشان می دهد و تاکید می کند که آگاهی از این عناصر می تواند ابزار موثری برای نقد ادبی، خوانش دقیق متن و دراماتورژی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان ، نقش نماهای گفتمانی ، نظریه شفرین ، نمایشنامه روزنه آبی